• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Зәки Зәйнуллин

    «Ат классы»


    Сугыш беткәнгә ел тулып үткән иде инде. Кырык алтынчы елның җәе коры, көзе яңгырлы, кышы салкып булып иртә килде. Дүрт елга якын барган авыр сугыштан авыллар йөгенеп, хәерчелек-ачлыкта иза чигеп, сугыш беткәнне зур өмет белән каршы калганнар иде: Иншалла, тормышлар җиңеләер инде хәзер, сугыш бетте бит!

    Ләкин өметләр акланмады. Сугыш елларында «Фронтка икмәк кирәк!», «Бар да җиңү өчен!» дигән яңгыравыклы патриотик ширагъ-лозунглар белән авылга грамм да иген калдырмыйча хәрәкәт иткән хөкүмәт, халыкны тагын да ач-ялангач калдырып талавын дәвам итте. Сугыш бетеп, җиңү яуласа да СССР дигән империалистик хөкүмәт ул сугышны тагын да дәвам итте. Инде ул «Холодная война» дип атала иде. Китте кораллану һәм яңасын уйлап табуда, ясауда ярышлар. Америка японнарның Хиросима һәм Нагасаки калаларына ташлаган атом бомбасы кебекне СССРда ясарга Сталин үзе боерык биргән. Тапкан-табынган, үстергән иген, мал, түккән тир нәтиҗәсе — бар да шул атом бомбасын уйлап чыгаруга һәм яңа корал эшләргә китә башлады. Ач авыллар тагын сугыш елларындагыча икмәксез калдылар.

    Сугышка киткән эшчән ир-егетләрнең күбесе кайтмады. Кырык бернең июнь-октябрь айларында сугышка алынганнарның күпчелеген мылтыктан да ата белмәгән көйләренә Мәскәү оборонасы на тыктылар. Сугыш елларында да, сугыштан соң да радио-газеталарда күп шауладылар: «Москву спасли сибирские дивизии!» Бу шау-шуда дөреслек яртылаш кына. Ноябрь ае беткәнче Мәскәүне саклауда Себердән китерелгән бер генә дивизия дә катнашмады. Мәскәү каласы оборонасын Идел—Уралдан куып китерелгән урыс, татар, башкорт, чуаш, мари, мордва һәм башка милләт халыклары тәэмин иттеләр. Күпчелеге окопта китереп тутыргач кына мылтыкны кулына тотты биш-ун патрон белән.

    Сугыш исәбе — бер немец солдатына 10-15 кызыләрмиес гомере биреп алып барылды. Ә Себер дивизияләре сугышны 6 декабрьдә башланган наступлениедән алып киттеләр. Инде һөҗүмдә көче бетеп оборонага күченергә тотынган немец гаскәрләрен Мәскәүдән 150—250 чакрымга кудылар сибиряклар. Ә оборона тоткан Мәскәү янындагы окопларда бик күп татар егетләренең башлары ятып калдылар. Ә өйдә әни-әти юк диеп тормый — бала-чага ашарга сорый, үсәргә тырыша. Зур нужада ачлык-ялангачлыкта, ач көенә — барыбер тереклек итә, тырыша.

    Кырык өченче елда булган язгы ачлыкта бик күп бала-чага кырылды. Уку сыйныфлары яртылаш бушап калдылар. Кар астыннан чыккан башакны ашап кырылды авыллардагы ач халык. Иртән әнисе шул башак ярмасыннан пешергән ботканы ашап, тамагын туйдырып килгән бала парта арасында укып утырган җиреннән маңгае белән парта тактасына «шак» итеп бәрелә. Авыз-борыныннан, колакларыннан кан китә. Йөгереп су алып кергәнче бала инде җан тәслим кылган була. Яз җитеп, яшел үлән күтәрелә башлаганчы авылларда шул хәл дәвам итте. Читән буйларында яшелләнеп чыккан кычыткан-үлән коткарды