• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Марс Ягудин

    Кем кемне изә

    (Татар колагына)

    Кайбер татар язучылары һәм милли хәрәкәт әһелләре арасында татарны мескен итеп, аны кызганырга кирәк дип күрсәтү модага керде. Советлар Союзы таркалган заманнарда сөйләнгән сүзләр һаман да булса сөйләнә: янәсе, без кол хәлендә, йокы хәлендә, уянырга вакыт. Без исән, ди Айдар Хәлим. Исән генә икән әле, шуннан да ары китмәгәнбез.

    Берәр халыкның шулай үзен-үзе кимсеткәнен, үзен-үзе мәсхәрәләгәнен ишеткәнегез бармы? Әнә, французлар, немецлар. Безнең тарафтан күпме кыйналдылар. Ә алардан да горур халыкны табып карагыз. Без исә, Рәхимсез Иванның Казанны яулап алуына барып төртелгәнбез дә, шуны гасырлар да юып бетерә алмастай хурлыкка санап, һаман башны иеп йөрергә тиешме? Ярый, мескенбез дияргә дә булыр иде... Әгәр дә бу дөреслеккә туры килсә. Мин, 2008 елда профессияләре буенча иң алдынгы дип танылган кешеләр турында китап язарга булдым да, уйга калдым: нинди телдә язарга? Урысларны, алар турында татарча язып кына, татарчага өйрәтә алмам дип, урысча язарга булдым. Баксаң, минем китап геройлары барысы да (ассызыклап әйтәм, барысы да!) татарлар икән бит! Шаккаттым. Ел режиссеры, ел спортчысы, ел язучысы, ел музыканты, ел рәссамы һәм башкалар, һәм башкалар – барысы да милләте белән татар булып чыкты. Шуннан соң да татар мескенме? Бу бит Яр Чаллы шәһәрендә, ничәмә-ничә милләт кешесе яшәгән урында! Бернәрсә дә эшләмәгән көе дә әллә кем булып, мин-мин дип танау чөеп йөрергә була. Ә татар, артык шауламыйча, шым гына биеклекләргә үрли икән бит. Бәлки, сабырлык белән мескенлек синонимнар түгелдер?

    Шунысын яхшы беләм: авылларда, татарның чын рухы сакланган бу утрауларда, Мәскәүнең һәр сүзеннән куркып, аны изүгә санап яшәмиләр. Безнең әни, сәясәтчеләрнең радиодан сөйләгәннәрен тыңлап утыра-утыра иде дә, әйтеп куя иде: ”Әллә болар безне куркытырга уйлый. Ә без яшибез әле”. Халыкның менә шул акыллылыгына, даһилыгына мин авылыма кайткан саен инанып киләм.

    Мәскәү изә... Башка бернәрсә дә измиме? Габдулла Тукай: татар, уян, мәдрәсәләрдә йоклап гомер уздырма, дигән. Хәзер исә, киресенчә, бөтен татар Ислам динен тотарга тиеш дигән политика бара. Халыкка билгеле кешеләр тиз генә “Аллага ышандылар” да киттеләр. Алай гына да түгел, алар, имеш, Советлар Союзы вакытында ук коммунистик идеядән көлеп яшәгәннәр. Ә мин алай тәрбияләнмәгән, коммунизм дип аталган гадел җәмгыятьнең буласына чын күңелемнән ышанып яшәдем. Бу ышаныч җимерелде, ә Алла төшенчәсе салынмаган. Шуннан, мине асып куяргамы? Алла түгел, табигать законнары, табигать көчләре, дим. Нигә әле минем дөньяга башка төрле карашым кемнедер шулкадәр дулкынландыра? Татарның традицион, аңа хас тормыштан тайпылуы борчый кемнәрнедер. Бөтен дөнья үзгәргәндә, без генә үзгәрми кала алырбызмы? Традицион мөселман кануннары буенча, мәсәлән, хатын-кызның урыны кайда? Хәзерге хатын-кыз моңа кире кайтырга риза булырмы?

    Урыслар әйтә, Сталин вакытында урыс халкы иң изелгән, иң хокуксыз халык булды, ди. Без әйтәбез, татар изелде һәм изелә. Мин үзем Башкортстаннан. Минем туган авылым Күгәрчен тирә-як башкорт авыллары арасында бердәнбер татар авылы. Башкорт авылларында башлангыч мәктәп кенә булганлыктан, урта мәктәпкә алар безнең авылга килә. Элек, безгә килү белән, алар татар телен әйрәнүгә күчәләр иде. Хәзер безнең мәктәптә, татар теле белән беррәттән, башкорт теле дә укытыла башлады. Кирәкме бу татар баласына? Мәктәптә завуч булып эшләүче энем әйтә: “Татар теле белән башкорт теле бутала да , берсен дә юньләп белмиләр”, - ди. Ләкин алар да бит үз милләтен, үз телен саклап калырга тырыша. Каршылыкмы бу? Әлбәттә. Ләкин фаҗига микән?

    Тормыш үз җае белән бара. Бер генә мисал. Энемә печән эшлибез. Урманга барышлый аның дусты башкорт кешесенә ат тырмасы алырга кердек. Менә шул башкорт нәрсә ди: “Татарларны хәрмәт итәм мин. Безнең башкорт, кесәсенә ике күкәй, бер телем әпәй сала да, йөри ул шуның белән көне буе. Ә татар... Ярты сарыкны сала арбага, хатынын утырта янына, аш пешерә, чәй кайната... Рәхәтләнеп, эшнең тәмен белеп эшли”. Тырма яланда булып чыкты. Киттек. Башкорт карты, аның өч улы печәннәрен җыеп бетергәннәр, учак янында аш ашап, кымыз эчеп утыралар. Безне дә үзләре янына тал күләгәсенә чакырдылар...

    Мәскәү изә?.. Нигә соң алайса Сара Садыйкова Композиторлар берлегенә 80 яше тулгач кына кабул ителә? Анда да әле, кызы Брежневка язып, Мәскәүдән күрсәтмә килгәч кенә. Нигә бу шулай? Мәскәү кадәр Мәскәү түрәләре Сара Садыйкованың композитор икәнен аңлаганнар, ә үзебезнең Казанда аның композитор икәнен билгели алмаганнар. Ә бәлки, теләмәгәннәрдер? Кем кемне кысрыклый да, кем кемне изә? Без үзебезне үзебез батырабыз, үзебезне үзебез мыскыллыйбыз, аяк астына салып таптыйбыз. Бу мисалдан шундый нәтиҗә генә чыга.

    Башка милләтләр безнең проблемалар белән генә шөгыльләнергә тиешме? Бөтен бәлаләрдә Мәскәүне генә гаепләп, үз халкыбызны үзебез көчсезләндермибезме, рухын зәгыйфьләмибезме? Ничек халыкка үз орлыгыннан шытып, үз җирлегеннән, үз тамырларыннан сутлар алып үсәргә? Сорауны шулай куйсак дөресрәк булмасмы?

    (“Мәйдан”, 2008, №12)

    Марс Ягудин
    рассказ на татарском языке.
  • Марс Нәфикъ улы Ягудин:
  • Еллар аша... (повесть)
  • Где мой нос (из папиного дневника)
  • Тормыш бу (документаль повесть)
  • А в небе жаворонок поет (рассказы, эссе)
  • Тайник (рассказы, миниатюры)
  • Казлар очар су күреп (хикәяләр)
  • Сиртмәле кое (хикәяләр)
  • Приказано жить (Беседы с ветеранами войны)
  • Баня для души (интервью с режиссером Фаилем Ибрагимовым)
  • Полеты наяву (интервью с художником Мадияром Хазиевым)
  • Татарский овод (интервью с писателем Айдаром Халимом)
  • Эликсир вечной молодости (интервью с поэтом Рашитом Башаром)
  • Кем кемне изә (Татар колагына)
  • Достучаться до сердец (Интервью с музыкантом Ильсияр Сулеймановой)
  • У ночного костра (Рассказ из книги “Голоса”)
  • Тегермән ташлары (документаль бәян)




  • ← назад   ↑ наверх