• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Мохаммят Миначев

    АВЫЛЛАРГА БАРГАН ИДЕМ...

    МӘСКӘҮДӘ ТҮГӘРӘК ӨСТӘЛ


    Ниһаять, билгеләнгән Түгәрәк Өстәл 8—нче июльдә килеп җитте, халык җиелган иде Әсәдулла йортында (әле рәхәт үз йортыбыз бар, теләсә кай вакыт җыелалабыз). Темасы көн үзәгендә торсада, галимнәребез ни өчендер шушы түгәрәк өстәлгә килмәделәр, хәттә Казаннанда Мәскүдәндә чакырылган иделәр. Темасы шундый иде: «Европа федератив дәүләтләрдә ике һәм күп телеллек тәҗрибәсе һәм үтәлеше». Рәсәй хөкүмәте империя төзеп ятканда, моннанда мөһимрәк тема татарлар өчен тагы бармы икән?

    Әле, шушы Түгәрәк Өстәл башланыр алдыннан гына шомлы хәбәрләр ишетелә башланды: Путин аппараты без биредә күтәргән тел мәсьәләсенә каршы акциә оештырып маташа икән. Тагы Мәскәүдәге атаклы татарларны чакыртып, «Ватан» фиркасы күтәреп чыккан шигарьгә каршы (Татар теленә РФ икенче дәүләти дәрәҗә таләп иткәнне) имзала җыялар имеш? Булмас димә, 2001—нче ел иде ахрысы, татар латиницасына каршы имзалар җыйдылар бит.

    Хәер, килгәннәре килде, килмәгәннәре юк, әрхәлдә чакырылган иделәр. Тик, бер нәрсә күзгә чагыла, безнең галимнәр үзебез оештырган форумга әллә ни ашыкмыйлар катнашырга. Әллә инде Мәскәүдә «Ватан» фиркасы оештырган Түгәрәк Өстәл, алар фикеренчә татар мәнфәгатләрен кайгыртмый, милли уй—фикерләр алардан гына чыга, башкалардан юк, дигән уйдалар? Ахрысы, бер мине генә шундый шомлы фикерләр борчымый, аңа урыс галимнәре дә игътибар иткәннәр икән. «ЗП» газетасында (24—нче сан, 17–23 июнь), бер мәкалә игътибарны үзенә җәлеп итте: «Татарский вопрос закрыт», дип атала. Анда татарлар бер—берләренә кызыклы түгел (не интересны), дип язылган, татар зыялылары куркак һәм тәлинкә тотарга яратучан, уй—фикерләргә сай, диелгән. Мондый гаеп юкка гына әйтелми торгандыр, күрәсең тормышта андый галимнәрдә юк тугелләрдер, барыбер, чит милләт вәкиле авызыннан ишетү шундый сүзләр, мине хәйранга калдырды. Кызык, җавап бирүче, шушы Мәскәү урыс зыялысына, зыялыларыбыз арасыннан табылырмы икән? Дөрес, ул мәкалә доктор Д. Исхаковка мөрәҗәгать итеп язылган, әммә анда аны куркак дип атамый, ә татар зыялылары куркак һәм сай фикерле, диелә бит анда. Тагы шунысы да бар, гель Мәскәү тырыша татар проблемасын чишәргә түгел, ә юк итәргә татарны, халык юк, проблема юк. Менә шулай.

    Түгәрәк Өстәлдә тагы бер тема яңгырады Вәлиәхмәт Садур әфәнде чыгышында, игътибар итте әдәби телгә һәм хәзерге әдәби тел, барча татар халкын канәгатләндерә алмый, диде. Киресенчә, кайбер татар төркемнәрен телдән яздыра, шул исәптән мишәрләр һәм Себер татарлары әдәби телдә сөйләшә башласаң күчәләр урыс теленә, үз шивәләрендә сөйләшмиләр, куркалар казан татарлары көләрләр диеп. Бу фикердә уйланырга мәҗбүр итә татарны. Чынлапта, безнең агайлар ялгышмадылармы икән 20– нче елларда иске әдәби телне казан шивәсенә күчереп? Ни генә дисәктә, урыс галимнәрен, бигрәктә сәясәтчеләрен безгә татарга карата изге теләктә булганнар дип уйлап булмый, шулай булгач, аларның һәр тәкдимен тикшереп карарга иде. Нинди ниәт белән мондый тәкдим кертелә татарга, безнең файдагамы, әллә зарар китерерме? Билгеле, 20–нче елларда безнең агайларны мондый сораулар борчымаган, менә хәзер генә бу проблема безне кызыксындыра башлады, шушы өлкәдә тикшерәсе иде, фикерләр алышасы, телче галимнәребезнең фикерләрен ишетәсе иде, чөнки чынлапта проблема юк түгел, чишеләсе юлларын багарга вакыттыр шәт?

    Шулай ук Т.Ө. чыгыш ясады Алмаз Равиль улы Фәйзуллин, Татарстан Вәкаләтле Вәкиллегенең урын басары. — Рәсәй Федерациәсе көн—көннән унитар дәүләткә әверелә бара, республикаларның вәкәләтләрен нык кыскартты, татар латиницасына каршы закон кабул итте. Рәсәй Конституция мәхкәмәсе дә гадел хөкем итми, кануннарны беряклы гына тәкрарлый. Рәсәй Конситуция мәхкәмәсе рәисе В. Зорькин бик нык Татарстанга, аның суверенитетына бәрелә, бик көчле басым ясала республикага, теләкләре; Татарстан Дәүләт Советының шикаятен Рәсәй Конституция мәхкәмәсеннән кире кайтарту максаты белән. Чөнки беләләр, кануни нигез юк, татарлага әлифба иреклеген кысар өчен.

    Милләтебезнең аксакылы Рөстәм абый Медведевта үзенең сүзләрен әйтте.

    –«Безнең татар чиновиклары, дәүләт чиновниклары — алар интеллигент түгелләр, интеллигент халыкка, милләткә хезмәт итә, ә безнекеләр империәгә хезмәт итәләр. Сәит Галеев, сез беләсезме аны? Әнә ул күпме татарларны аттырды Сталинга донослар язып, ачлык эшләде Татарстанда 21–нче елда, 3 миллион кеше үлде ачлыктан, тагы бик күп булды җинаяте. Ә Казанда аның исеменә урам бирделәр, дворец культура аның исмен йөртә. Нигә шулай? Бу бит безнең өчен позор, татар милләтенең палачы, аңа ихтирам күрсәтелә. Хәзер чувашлар, якутлар күтәрелде, ә без инде баттык. Аңа җавап итеп Алмаз әфәнде Фәйзуллин берәр сүз кайтарды.

    –Инде үзебезгә әйләнеп карарга кирәк, нәрсә безгә эшләргә. Финансистларнымы карарга, чөнки акчасыз бернинди эш хәл ителми. Хәттә мин әйтер идем, революциәгә кадәр татарның дәүләтедә булмады, Татарстанда булмады, ә татарның хәле, гөмүмән мәдәниәте, торышы бик күтәренке иде. Чөнки татарлар күп нәрсәләрне үзләре хәл итәләр иде. Хәзерге вакытта, менә Мәскәүдә, Татарстан ерак, менә мәскәү татарлары бернәрсә эшләми бит инде, дип әйтим. Монда бит эшләргә кирәк, тәнкыйтләп кенә булмый, Сәит Галиев 20–нче елларда алай эшләгән, болай эшләгән дип кенә. Бу бит дөрес юл түгел, хәзер эшләргә кирәк, бүген, дип сүзен тәмамлады Алмаз әфәнде.

    Шушы Түгәрәк Өстәлдә Рәсәй хөкүмәтенә, аның президентына, премьерына һәм Дәүләт Думасы рәисенә, шулай ук Федерация Советы рәисенә, киң җәмәгатчелеккә, информация таратучы агентлыкларга мөрәҗәгать кабул ителде. 8–июнь 2003 ел.



  • Төрки–татар цивилизациясе
  • Шаяру
  • Әдәбият һәм тәрәкыйят (Әдәби күзәтү)
  • Күчтәнечкә ике сүз
  • Кем ул Шүрәле?
  • Милли Юл адымнары
  • Кулланылган язма әсәрләр
  • Үзем турында





  • ← назад   ↑ наверх