• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Мохаммят Миначев

    АВЫЛЛАРГА БАРГАН ИДЕМ...

    КАДЫМ АВЫЛ


    Иң кечкенә татар авылы, Кзыл Октябрь райнына керә, бик матур урынга утырган, Пара елгасының уң як текә ярында, Ыргу–Сергач–Уразовка олы юл өстендә, 1,5–2 чакрым шушы юлдан. Бу авылда хәзер 27 йорт барчасы, ике йортта ел буенча яшиләр, калганнары мәскәүчеләрнеке, ике йорт җәендә ябык, төшүчеләр юк. Кадом-Кадомка шактый киң таралган татар топонимикасы, Кадом дигән шәһәр Алтын Урда заманнарында шактый зур һәм бай, мул халыклы булган, хәзер Рәзән өлкәсендәге бер кечкенә шәһәрчек булып калган, анда татарлар инде хәзер яшәмиләр.

    Кадомавылда очраттым ике мәскәүче хатынны, үзләре белән сөйләштем, Хамисә ханым Мигдәт кызы һәм аның сеңлесе, Найлә ханым Мигдәт кызы Әндәрҗәнованы (биредә сельсовет булмагач, белешерди урын юк).

    Үзләренең колхозлары булган 70–нче елларгача, бер 100 йортлары, башлангыч мәктәпләре эшләгән, электричество кертелгән булган 1964–нче елда. Хәзер бу авылда мәктәп, мәчет, клуб, кибет, электр уты, бередә юк, иң аянычы, авылда кеше юк.

    Күз алдына китерегез әле? Кыш, өйләр ябык, аларның ишек– тәрәзәләре аркылы–торкылы такталар белән сугылган, кар баскан үзләрен, тик ике өйнең тәрәзәләреннән ут шәүләсе күренә. Тирә–юнь ап–пак кар тулган, юллар әрчелмәгән, бар этрафта тынлык. Тавыш юк, тик олы юлдан үкереп үткән машиналар гөрелдәве генә ара–тирә шушы үтергеч тынлыкны боза. Кайда дыр тормыш кайный, эшкә чабалар, балалар чыр–чу итеп уйныйлар, кемнәрдер туйга әзерләнә, ә кемдер шушы фани дөньяга килмәкче булып ана карынында тыпырчына.

    Ә, биредә Кадомавылын үлемгә тиң тынлык баскан, саламда селкенми, хәттә җилдә исми кебек монда.

    Бу авылныңда гөрләп үскән чаклары булган, менә К. Фәтхуллин китабында («Беләзектә богау эзе» 165–166б) китерә шундый саннар:1859–нче елда, Кадым авылда

    1 мәчет, 286 кеше, ә Кзымьавылда шулай ук 1 мәчет, кешеләре–263, Кзыл– Ярда, 1 мәчет, 50 кеше. «Мәчет утызынчы елларда ватыла.Кабат аңа торып басарга насыйп булмый инде. ХХ гасырның сиксәненче еллар ахырында авылда берничә дистә кеше генә кала», дип яза К. Фәтхуллин шушы китабында.

    Хәзер Кадомавылда 4 кеше яши, ике гайлә, 80 яшлек Фәүзиә апа буйдак улы белән (40 яшь өйләнмәгән) һәм 67 яшлек Найлә ханым Исхакова кызы белән (25 яшь киәүдә түгел).

    Авылның табигатенә сокланып үләрлек, аста елга буйлап болын җәелгән, анда үскән яшел үләннәр, чәчкәләр, шул чәчкәләр өстеннән мыжлап очкан морта кортлары, кошлар тавышы белән тулган тирә–як. Ә, өстә мәхәббәт тау, бик биек булмасада үзенең текәлеге белән сокландыра, искәрмәстән уйлап куясың, и–их шунда ясыйсыңмы таудан шуи торган комплекс (горнолыжный)? Ә ул буш ята, көтә берәр яһүднең шушы тауны сатып алганын, шул чак бу авыл куррортный зонага әвереләчәк.

    Җәй көннәрендә авыл җанлана, Мәскәүчеләр язын кайта авылга, бакчаларда төрле–җиләк җимешләр үсә башлый, алмагачлар алма бирә, бар ишекләр ачык, тәрәзәләрдән ут балкый. Рәхәт күренеш.

    Кадомавылга юл Эрбища тавыннан төшә, түшәлмәгән юл, яңгыр булса таудан менү генә түгел, төшептә булмый, тайгак, машинаң таудан аска кадәр мәтәлчек атачак, бернинди тормозда сиңа булышалмый шундый чакта. «Яңгыр булса бер кая цыгып булмый», -диләр Мәскәүчеләр, - «көтеп торабыз юлның кипкәнен». Ә кайчан ничек бит, кайсы ел яңгырлар була атналап, көтеп тор инде туктаганны.

    Иске юллары елга буйлап күрше авылларга, район үзәге Уразавылга, шуннан гына йөргәннәр, әле әйләнеп тау аша йөри башлаганнар. Яз башында Пара елгасы ташып, болыннарны су баса, билгеле, юлда су астында кала инде, шул чак менә булганнар тауга, аннан төшәләр Уразавылга. Әлбәттә, болай йөргәннәр Нух заманында. Никтер Кадым авыл халкы иске гадәткә тугры булып калган, колхозлары булган чакта үзләренә юл ясамаганнар, ул вакытта авылда шактый кеше яшәгән, ә хәзер инде колхозларыда юк, кешеләредә китеп беткән, кем юл салсын мәскәүчеләр өчен? Шулайда, менә Мәскәү асты дачаларга юл ясаталар бит дачниклар үзләре, кайчак 2–3 чакрым юл торак җиргә(поселыкка) кадәр, соңгыдан поселок буенча да юлны түшәргә кирәк, булмаса йортыңа керәлмисең. Ник, биредә Мәскәүчеләрнең хәленнән килмимени 2 чакрым юл салырга трассага кадәр? Нәрсәгә соң бичаралар газаплана яңгырлы көннәрне? Юлсыз авыл яши алмый икән шул.



  • Койсуы
  • Мочали
  • Петрякс
  • Сабантуй
  • Йомгак


  • Икенче бүлек - Макаләләр
                ( Мәскәүдән милли проблемаларга бер караш)

  • Кая барасың Рәсәй түти?
  • Иске–яңа Шәймиев
  • Мәскәү татары уйланулары
  • Халык саны ничек үзгәрә?
  • Безгә ни җитми?
  • Кырларсыз калабызмыни?
  • Конференциядән соң
  • Сагыш
  • Мәскәүдә түгәрәк өстәл
  • Төрки–татар цивилизациясе
  • Шаяру
  • Әдәбият һәм тәрәкыйят (Әдәби күзәтү)
  • Күчтәнечкә ике сүз
  • Кем ул Шүрәле?
  • Милли Юл адымнары
  • Кулланылган язма әсәрләр
  • Үзем турында





  • ← назад   ↑ наверх