• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Кисекбаш

    Кисекбаш китабы* (ХIV-ХV йөзләр)
     
    Гали батырның Дию белән сугышуы
     
    ...Ул Дию уйганды та түрт яру бакар,
    Күб сүз сүзләр, агзындин утлар сачар:
     
    "Синме килдең, йа Гали дошманымыз,
    Синен илендин чынармы җанымыз?
     
    Синме кистең барча диюләр башыны,
    Синме түктең монча диюләр каныны?
     
    Халә мән барам, – тиде, – анда сиңа,
    Сине монда кем биреб изде миңа?"
     
    Гали әйтер: "Хак биреб из(е)де мине
    Парә-парә кыларым бу дәм сине".
     
    Ул Дию әйтер: "Бу сәгать сине йийам,
    Дөньяда бер мөселманны куймайам.
     
    Ни сине куйам, ни худ пәйгамбәри,
    Йакайын Мәккә, Мәдинә шәһрени.
     
    Ни дошманны куйам, ни газыйңызны,
    Бу җиһанда куймайын береңезне".
     
    Әйлә, тиде, йөреде тәкъдир белә,
    Мең батман гөрзисе бар үзе белә.
     
    Алды гөрзи, хәмлә кылды Галигә,
    Гали тәкый калкан алды илингә.
     
    Әйлә орды Дию Галигә герзини,
    Кем Гали батды йиргә тезе тиңи.
     
    Тетрәмәде Галинең улдәм иле,
    Һич тәгаййер булмады ул шаһ вәли.
     
    Сәчрәде менде ул дәм таш өстенә,
    Шөкер кылды, сәҗдә итте дустына.
     
    Ул Дию әйтер: "Үлмәдеңме, йа Гали,
    Куһи Каф ирсәң парә кылам сине!"
     
    Өч хәмлә кылды Галигә, үлмәде,
    Казгырыб нә итмешен һәм белмәде.
     
    Чөнки нәүбәт Галигә тикде әйрә,
    Гали орды илине зөлфәкарә.
     
    Гали әйтер: "Йа мәлгунь, бармак күтәр,
    Тәңренең берлегенә икърар китәр".
     
    Ул Дию әйтер: "Мең яшәдем тоймадым,
    Кичде гомрем, дин казгусын йиймадым.
     
    Үләр ирсәм тәкый һәргиз димәйен,
    Зирә үлсәм, дин казгусын йиймаен".
     
    Чөн ишетте бу сүзне Диюдин Гали,
    Менде ташның өстенә ул дәм вәли.
     
    Чалды андин Зөлфәкарны башына,
    Кичте китде ирде аның җанына.
     
    Чөнки үлтерде пәри диюне Гали,
    Тәңре арсланыдыр ул шаһ вәли.
     
    Ул сарайның ишекене ачтылар,
    Галинең өстенә диюләр төштеләр.
     
    Гали орды үзен ул дәм диюләргә,
    Чалдыгынча кырар ирде ул йирә.
     
    Гали диюләр башыны кисәр ирде,
    Диюләрнең йөзенә ул басар ирде.
     
    Өч йөз диюне үлтерде ул көн Гали,
    Тәңре арсланыдыр ул шаһ вәли.
     
    Чөнки бу эшне Галидин күрделәр,
    Тәкый анда тормадылар китделәр.
     
    Чөнки бакты Гали: диюләр күрмәде,
    Барча диюләр ул арада тормады.
     
    Килде биш йөз мөселман, чиште илен,
    Барчасына өләште диюләр малын...
     
    Тәрҗемәсе**:
     
    ...Ул Дию уянып, дүрт якка багар,
    Күп сүз сөйләр, аузыннан утлар сачәр:
     
    "Синме килдең, йа Гали, дошманыбыз,
    Синең кулыңнан чыгармы җаныбыз?
     
    Синме кистең барча диюләр башын,
    Синме түктең монча диюләр канын?
     
    Ярый, мин барам, – диде, – анда сиңа,
    Сине монда кем җибәрде соң миңа?"
     
    Гали әйтер: "Хак юнәлтте монда мине,
    Парә-парә кылырмын бу дәм (хәзер. – X. М.) сине!"
     
    Ул Дию әйтер: "Бу сәгате сине йийам,
    Дөньяда бер мөселманны да куймам.
     
    Ни сине куям, ни пәйгамбәрең,
    Егармын Мәккә, Мәдинә шәһәрен.
     
    Ни дошманны куям, ни газизне, –
    Бу җиһанда куймамын берегезне!"
     
    Шулай диде, йөреде тәкъдир белән,
    Мең батман гөрзие бар үзе белән.
     
    Алды гөрзи, һөҗүм кылды Галигә,
    Гали тагы калкан алды кулына.
     
    Шундый орды Дию Галигә гөрзиен-
    Кем Гали батты җиргә тезе тиңен.
     
    Тетрәми ул дәм (чак.-Х М.) Галинең кулы,
    Һич үзгәрмәс, курыкмас ул шаһ вәли1.
     
    Сикерде, менде ул дәм таш өстенә,
    Шөкер кылды, сәҗдә итте дустына.
     
    Ул Дию әйтер: "Үлмәдеңме: йа Гали?
    Каф тавы булсаң, парә кылам сине!"
     
    Өч һөҗүм кылды Галигә, үлмәде,
    Кайгырып, ни итәсен һәм белмәде.
     
    Аннан нәүбәт Галигә җитте янә,
    Гали алды Зөлфәкарын (кылычын. – X. М.) кулына.
     
    Гали әйтер: "Йа мәлгунь, бармак күтәр2,
    Тәңренең берлегенә икърар китер?"
     
    Ул Дию әйтер: "Мең яшәдем, тоймадым,
    Кичте гомрем, дин кайгысын йиймадым.
     
    Үләр исәм, тагын һич тә димәмен,
    Әгәр үлсәм, дин кайгысын йиймамын".
     
    Ишеткәчтен бу сүзне Диюдән Гали,
    Менде ташның өстенә ул дәм вәли.
     
    Чалды аннан башына Зөлфәкарын,
    Чалды, кисте, алды Диюнең җанын.
     
    Шулай үтерде пәри диюне Гали,
    Тәңре арысланыдыр ул шаһ вәли.
     
    Ул сарайның ишекләрен ачтылар,
    Галинең өстенә диюләр төштеләр.
     
    Гали орды үзен ул дәм диюләргә,
    Чалгач тагын карар иде ул җиргә3.
     
    Гали диюләрнең башын кисәр иде,
    Диюләрнең йөзенә ул басар иде.
     
    Өч йөз диюне үтерде ул көн Гали,
    Тәңре арысланыдыр ул шаһ вәли.
     
    Шулай, бу эшне Галидән күрделәр,
    Тагы анда тормадылар, киттеләр.
     
    Аннан бакты Гали: диюләр күрмәде,
    Барча диюләр ул арада тормады.
     
    Биш йөз мөселманның чиште кулларын,
    Барчасына өләште диюләр малын...
    * Ахметгалеева Я. С. Исследование тюркоязычного памятника "Кисекбаш китабы" – М.: Наука, 1979. – С. 131 – 133.
    ** Нәҗип Исмәгыйль тәрҗемәсендә // Ватаным Татарстан. – 1992. – 19, 26 июль.
    1 Шаһ вәли (шаһе вәли) – яклаучы шаһ.
    2 Бармак күтәр – монда: Аллага иман китер.
    3 Бу юлны болай дип тәрҗемә итәргә дә мөмкин: "Һәрбер чалганын (тураганын) җиргә кырып салыр иде" (X. М.).





    ← назад   ↑ наверх