• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Мәхмүд Кашгарый

    (XI йөз)

    ДИВАНЕ ЛӨГАТЕТ-ТӨРК

    (1072-1074)

    Мәкальләр һәм әйтемнәр*
    Атасы ачыг алымла йийсә, углының теше камар. [Атасы ачы алма ашаса, улының теше камашыр.]
    Ач ни йиймәс, тук ни тимәс. [Ач ни ашамас, тук ни димәс]
    Бер карга берлә кыш килмәс.
    Бер төлкү тиресен икилә суймас. [Бер төлке тиресен ике мәртәбә тунамыйлар.]
    Боздан сув тамар.
    Йыгач озын кис, тимүр кысга кис. [Агачны озын кис, тимерне кыска кис]
    Йыгач очына йил тигер, күрклек кешегә сүз килер. [Агач очына җил тияр, матур кешегә сүз килер.]
    Канигъ кан белә йумас. [Канны кан белән юмыйлар.]
    Куш кылыч кынга сыгмас. [Куш кылыч кынга сыймас]
    Кыш конукы – ут. [Кыш кунагы – ут.]
    Күздән йыраса, күңелдән йемә йырар. [Күздән ерагайса, күңелдән дә ерагаер.]
    Көнгә бакса, күз камар. [Көнгә (кояшка) бакса, күз камашыр.]
    Тегермәндә тугмыш сычган күк күкрәгеңә курыкмас. [Тегермәндә туган тычкан күк күкрәгәннән курыкмас]
    Олыгны олыгласа, кот (бәхетле. – X. М.) булыр.
     
    Шигырьләр**
    [Каты юллар йомшара]
     
    Йалвын аның күзе,
    Йалкын аның үзе,
    Тулун айын йөзе,
    Йарды мәнең йөрәк.
     
    Әйдем аңар: "Сәвүк,
    Безни таба нәлүк,
    Кичтең йазы кәрик,
    Кырлар эзиз бәзүк?"
     
    Әйде: "Сәнең узу-
    Әмгәк телим ызу,
    Йомшар катыйг узу, –
    Күңлем сәңа йөгрек".
     
    Тәрҗемәсе:
     
    Сихерле аның күзе,
    Ялкынлы аның үзе,
    Тулган айдай йөзе –
    Телгәләде йөрәгемне.
     
    Әйттем аңар: "Сөеклем,
    Безгә таба ничек
    Кичтең киң дала(лар)ны,
    Кырларны, биек тауларны?"
     
    Әйтте: "Сиңа килү юлы (узу) –
    Күп газаплы үзе,
    (Әмма) йомшый каты юл да,
    (Чөнки) күңлем сиңа ашкына".
     
    * * *
    Йәй күркенә инанма,
    Сувлар үзә таянма,
    Әсизлигиг анунма,
    Телдә чыкар әдгү сүз.
     
    Тәрҗемәсе:
     
    Җәй (яз) күркенә ышанма,
    Су өстенә таянма,
    Явызлыкка алынма,
    Телеңнән яхшы сүз (генә) чыгар.
     
    * * *
    Бирмеш тавар – сәнең, бел,
    Йалыңук табар карынка.
    Калмыш тавар – ажунның,
    Керсә кара урынга.
     
    Тәрҗемәсе:
     
    Биргән мал – синеке,
    Кеше карынга табына.
    Калган товар – дөньяныкы (башкаларныкы),
    (Әгәр дә) керсә (кеше) кабергә.



    * Мәхмүтов X. Тугыз гасыр кичкән мәкальләр // Мирас – 1992. – № 5. – 91 – 99 б.
    ** Стеблева И. В. Развитие тюркских поэтических форм в XI веке. – М.: Наука, 1971.





    ← назад   ↑ наверх