• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Нәкый Исәнбәт

    Татар халык табышмаклары

    VI бүлек.
    Кыргый хайваннар, җәнлекләр, киек-кош

    * Сорыдыр төсе,
    Үткендер теше,
    Урманда йөри,
    Сарыклар эзли.
    (Бүре)

    * Асрамый да умарта,
    Балны бик-бик ярата.
    Кышын сөя йокыны,
    Язгача тормый ята.
    (Аю)

    * Җәен урманга патша,
    Кышын кардан да аста.
    (Аю)

    * Урманнан чыгар, корсак асты чуар;
    Койрыгы сырлы, хәйләсе күптөрле.
    (Төлке)

    * Нечкә билле, көлтә койрыклы.
    (Төлке)

    * Әдэпле генә кодача
    Тавыкларны ярата.
    (Төлке)

    * Бер йомгакта мең энә,
    Сиңа тими, син тимә.
    (Керпе)

    * Яланда энәле йомгак ятыр.
    (Керпе)

    * Энәләре үзе белән йөри,
    Үзе тегә белми.
    (Керпе)

    * Өстенә шау энәле күлмәк кия,
    Шулай да аны әнисе "йомшагым" дип сөя.
    (Керпе)

    * Йомры-йомры туп кебек,
    Бөтен тәне шырт кебек.
    (Керпе)

    * Бәләкәй генә карчык,
    Тәне тулы шырпы.
    (Керпе)

    * Әлем, әлем, әлем күк,
    Бөгәрләнгән мәче күк;
    Аны кеше тоталмый,
    Тәпиләрен күралмый.
    (Керпе)

    * Җиз камчысын тотып булмый,
    Җиз атына утырып булмый.
    (Елан һәм бүре)

    * Әнә бара хан,
    Авызы-борыны кан.
    (Бүре)

    * Җәен соры, кышын ак,
    Аңа шулай яхшырак.
    (Куян)

    * Урманнан чыгар, үзе чабар.
    (Куян)

    * Әйтим бер йомак:
    Җәен соры, кышын ак,
    Төймә койрык, шеш колак.
    (Куян)

    * Аягын-башын яшерә
    Таш күлмәге эченә.
    (Ташбака)

    * Озын эчәк,
    Бер очы төенчек.
    (Елан)

    * Югары менә чылбырсыз,
    Түбән төшә баскычсыз,
    Өйләр сала балтасыз.
    (Кош)

    * Төнлә йөрергә ярата,
    Көндез йөрми, йокыга ята.
    (Ярканат)

    * Ияре дә, дугасы да үзендә.
    (Дөя)

    * Чылт-чылт күзле,
    Адәм төсле йөзле,
    Үчекләшер үзе,
    Ходайның боерыгы,
    Бардыр койрыгы.
    (Маймыл)

    * Җәй буе акыл сата,
    Кышын боз булып ката.
    (Бака)

    * Кош түгел, оча,
    Ябалактан курка,
    Чикләвекне ярата,
    Сызгырса, урманны яңрата.
    (Тиен)

    * Җир астында җирән атым,
    Яр астында бурлы атым.
    (Тычкан, балык)

    * Койрыгы озын,
    Үзе кыска,
    Мәчедән курка.
    (Тычкан)

    * Кечкенә генә йомры шар,
    Аннан явыз нәрсә бар?
    (Тычкан)

    * Эргәдәдер өйләре,
    Бал-май ашар үзләре,
    Елт-елт итәр күзләре.
    (Тычкан)

    * Койрыгы бар − бутый алмый,
    Аягы бар − йөри алмый.
    (Ярканат)

    * Канаты бар − очмыйдыр,
    Күккә карамыйдыр,
    Аяклары юк − йөридер,
    Җирдә тормыйдыр,
    Кешеләрне белмидер.
    (Балык)

    * Канаты бар − очалмый,
    Күккә таба карамый,
    Йолдызларны да санамый,
    Коры җирдә торалмый.
    (Балык)

    * Башы бар, чәче юк,
    Күзе бар, кашы юк.
    Авызы бар, теле юк.
    Гәүдәсе бар, муены юк,
    Суыкта туңмый,
    Эсседә көйми,
    Аягы юк, үзе йөри.
    (Балык)

    * Яр астыннан яу уза, −
    Кылычлы да мылтыклы.
    (Балык)

    * Урманнан чыгар,
    Койрык асты чуар,
    Түше белән шуар,
    Кеше күрсә − куар,
    Алты аяклы,
    Алтын сыртлы.
    (Елан)

    VII бүлек.
    Йорт, каралты-кура, өй җиһазлары, эш кораллары, савыт-саба, ашау-эчү, ризыклар, кием-салым, транспорт чаралары

    * Түбән өйдә дүрт бүре,
    Дүртесе дә күк бүре.
    (Өй нигезе, почмаклары)

    * Йомрыдыр тыштан,
    Эчке ягы ешкан,
    Осталар шулай кушкан.
    (Стена бүрәнәсе)

    * Тышта санадым − сигез,
    Өйдә санадым − дүрт.
    (Өй почмаклары)

    * Ишектән кергән дә сузылып яткан.
    (Идән)

    * Гәүдәсе өйдә,
    Башы тышта.
    (Матча)

    * Атасы аркылы яткан,
    Балалары буй яткан.
    (Түшәм)

    * Бер патша мең патшаны баш идергән.
    (Ишек)

    * Кулын бирә,
    Кулың кысмый.
    (Ишек тоткасы)

    * Аяксыз-кулсыз өй саклый.
    (Йозак)

    * Кечкенә генә эт,
    Өрми дә, җибәрми дә.
    (Йозак)

    * Йорт каравылчысы − бөкере карчык.
    (Йозак)

    * Эт түгел − өрми,
    Кеше түгел − йөрми,
    Өйгә кеше кертми.
    (Йозак)

    * Юаш ятар,
    Дәшми тотар.
    (Капкын)

    * Акылы юк, ә хәйләкәр.
    (Капкын, тозак)

    * Берсе:"Акны яратам", − ди,
    Берсе:"Караны яратам", − ди,
    Өченчесе: "Миңа икесе дә бер", − ди.
    (Чана, арба, ат)

    * Ишекле-түрле йөри, эләккәнне сөйри.
    (Себерке)

    * Бәләкәй генә углан
    Биленә каеш буган.
    (Себерке)

    * Бәләкәй генә бичура
    Билен буып утыра.
    (Себерке)

    * Йөз дә бер агай бергә торалар.
    (Себерке)

    * Мең туган бер каеш буган.
    (Себерке)

    * Яшел күлмәк кигән,
    Билен буган,
    Ишекле-түрле йөгерә.
    (Себерке)

    * Җәй булса, ябылмый; кыш булса, ачылмый.
    (Тәрәзә)

    * Ике туган караша,
    Килә алмый янәшә.
    (Тәрәзәләр)

    * Өй түрендә дүрт табак,
    Дүртесе дә күк табак.
    (Тәрәзәләр)

    * Өй тирәли ак тавык.
    (Тәрәзә пәрдәсе)

    * Дүрт кешегә бер эшләпә.
    (Өстәл)

    * Бер кешедә дүрт аяк,
    Дүртесе дә пар аяк.
    (Өстәл)

    * Бер башлы, дүрт аяклы,
    Алай да күтәрмичә йөрми.
    (Өстәл)

    * Аягы бар, кулы юк,
    Аркасы бар, түше юк.
    (Урындык)

    * Үзе түгәрәк, утыны түрдәрәк, эче тулы күзәнәк;
    Әчкелтем дә төчкелтем, бар нәрсәдән дә кадерлерәк.
    (Икмәк)

    * Сыек булса да су түгел,
    Ак булса да карт түгел,
    Йомшак булса да йон түгел.
    (Сөт)

    * Су түгел − сыек,
    Кар түгел − ак.
    (Сөт)

    * Кисмәк таптым кыршаусыз,
    Ул да булды капкачсыз.
    (Йомырка)

    * Бер кисмәктә ике төрле бал.
    (Йомырка)

    * Бер чүлмәктә ике төрле май.
    (Йомырка)

    * Бәләкәй генә ак келәт,
    Эче тулы сары май.
    (Йомырка)

    * Эче сары, тышы ак,
    Ул ни булыр? − Әйтеп бак!
    (Йомырка)

    * Ак толып җөйсез генә тегелгән.
    (Йомырка)

    * Үзе кием, үзе тун,
    Үзе тегелмәгән.
    (Сарык тиресе)

    * Үзе җансыз,
    Көн бара, төн бара,
    Бер карыш җир бара.
    (Сәгать)

    * Гел йөрим дип мактана,
    Бер урында таптана.
    (Сәгать)

    * Башы бер, күзе унике.
    (Сәгать)

    * Атламый − йөри.
    (Сәгать)

    * Аяксыз йөри,
    Кулсыз күрсәтә.
    (Сәгать)

    * Аягы юк − йөри,
    Авызы юк − сөйли,
    Иртәсен дә, кичен дә
    Һаман да үз эшендә.
    (Сәгать)

    * Көн-төн йөри,
    Урыныннан китә алмый.
    (Сәгать)

    * Ай түгел, көн түгел,
    Үзе вакытны белдерә.
    (Сәгать)

    * Ап-ак йөзле,
    Унике күзле,
    Ике телле,
    Өйрәтә һәркемне.
    (Сәгать)

    * Ашамый-эчми.
    Көне-төне эшли.
    (Сәгать)

    * Җансыз җанлыны уята.
    (Будильник сәгать)

    * Ач булса − ята, тук булса − торып утыра.
    (Капчык)

    * Кечкенә генә кыз бала
    Йөрәгенә ут сала.
    (Самавыр)

    * Башы да тишек,
    Төбе дә тишек,
    Уртасында ут,
    Читендә су.
    (Самавыр)

    * Эчендә су да бар, ут та бар,
    Ул үзе һәр йортта бар.
    (Самавыр)

    * Карынында − ут,
    Корсагында − су,
    Башында − төпсез эшләпә,
    Менә дөнья нишләтә.
    (Самавыр)

    * Бәләкәй генә ак тана
    Борыным бар дип мактана.
    (Чәйнек)

    * Эче куыш, тышы таш,
    Түбәтәе орчыкбаш.
    (Чәйнек)

    * Эче кайнар,
    Борыныннан агар,
    Бер кулы бар, −
    Ул да аркасында.
    (Чәйнек)

    * Шар чаклы күзе бар,
    Йодрык чаклы үзе бар.
    (Чынаяк)

    * Табышмагымның табы кара,
    Тапмаганның йөзе кара.
    (Таба)

    * Бәләкәй генә тай,
    Төбе чеп-чи май.
    (Таба)

    * Авызы юк, тешле.
    (Пычкы)

    * Аягы юк, кулы бар,
    Авызы юк, теше бар,
    Таш тегермән булмаса да,
    Ярма ярыр эше бар.
    (Пычкы)

    * Җырлый-җырлый әйбер кисә,
    Әйтеп бирче, бу нәрсә?
    (Пычкы)

    * Тиз ашый, вак чәйни,
    Үзе йотмый, башкага бирми.
    (Пычкы)

    * Эләктергеч, каптыргыч,
    Мичтән бәлеш тарттыргыч.
    (Табагач)

    * Табышмак әйтәм тап:
    Коймаклы табаны кап.
    (Табагач)

    * Өй эчендә түгәрәк күл.
    (Тәлинкә)

    * Үзе бер дә ашамый,
    Ашаганда бушамый.
    (Кашык)

    * Ашаганда бик кирәк,
    Ашамаганда ник кирәк?
    (Кашык)

    * Үрдәк чума китәр,
    Койрыгы чыга китәр.
    (Чүмеч)

    * Башы суда, койрыгы чөйдә.
    (Чүмеч)

    * Бер саплы да бер төпле,
    Үзе куыш.
    (Чүмеч)

    * Аркасы бар, эче юк,
    Муены бар, башы юк.
    (Чүмеч)

    * Үзе йомры, үзендә су тора.
    (Чиләк)

    * Ике агай-эне су коенырга баралар.
    (Ике чиләк белән суга бару)

    * Ике туган суга бара,
    Берсен-берсе уза бара.
    (Чиләкләр)

    * Ике агай су коена:
    Берсе чума, берсе көтеп тора.
    (Чиләкләр)

    * Кырык төштән билен буган,
    Утыз чиләк аш ашый.
    (Кисмәк)

    * Борыны борсак,
    Карыны корсак,
    Җәяү дә йөрмәс,
    Тик тә тормас.
    (Комган)

    * Гармун кебек сырлы ул,
    Мич шикелле җылы ул.
    (Җылыткыч батарея)

    * Багана яна, күмере-көле юк.
    (Шәм)

    * Караңгы өйдә ак кына бер кыз,
    Авызы тулы балавыз, −
    Борынын сөртсәң, ялт итә.
    (Шәм)

    * Сыңар күзле ябалак
    Төне буе ялтырый.
    (Шәм)

    * Өстәлемдә бер гөмбә,
    Яктыртып тора төнлә.
    (Өстәл лампасы)

    * Үзе яна − яндырмый.
    (Электр лампасы)

    * Төймәсе челт итә,
    Үзе гөлт итә.
    (Электр лампасы)

    * Гәүдәсе өйдә,
    Муены тышта.
    (Мич һәм морҗа)

    * Үзе ак күлмәк кигән,
    Башы түшәмгә тигән,
    Аягы җиргә тигән.
    (Мич)

    * Үзе өйдә, чәче урамда.
    (Мич, төтен)

    * Өй эчендә базым бар,
    Баз эчендә бозым бар,
    Керер идем, сыялмыйм,
    Бозларында шуалмыйм.
    (Суыткыч)

    * Кечкенә генә өй,
    Эче тулы көй.
    (Магнитофон)

    * Үзе сөйли, үзе җырлый,
    Ә үзенең теле юк.
    (Радиоалгыч)

    * Бер көзгегә дөнья сыйган.
    (Телевизор)

    * Бер пыяла эчендә мең кеше.
    (Телевизор)

    * Ак ашъяулык яптык,
    Эченә бактык.
    Бер минутта кышын да таптык,
    Язын да таптык.
    (Телевизор экраны)

    * Тирән күлдә балык юк.
    (Кое)

    * Сыңар аяк бер торна
    Коега сузылып су эчә.
    (Коедан су алу)

    * Ике туган суга бара,
    Берсен-берсе уза бара.
    (Ике чиләк белән суга бару)

    * Өйдән чыкканда җип-җиңел булалар,
    Өйгә кергәндә, мөлдерәп тулалар;
    Парлашып-җырлашып баралар,
    Елашып, ыңгырашып кайталар.
    (Сусыз һәм сулы чиләкләр)

    * Сыңар аяк саескан
    Суга төшеп су эчкән.
    (Чүмеч)

    * Аттан биек, эттән тәбәнәк.
    (Ияр)

    * Алты аяклы, ике куллы,
    Ике башлы, бер койрыклы.
    (Җайдак (атка атланган кеше))

    * Бер авызлы, мең күзле.
    (Иләк)

    * Үзе яңа, үзе тишек.
    (Иләк)

    * Урманга барып бөктем,
    Өйгә кайтып тектем,
    Уртасында иһа-һай.
    (Иләк)

    * Урманда бөгелгән,
    Өйдә тегелгән,
    Өр-яңа савыт, −
    Төбе тишелгән.
    (Иләк)

    * Болытсыз көнне яңгыр ява.
    (Он иләү)

    * Озын идем − киселдем,
    Юан идем − ярылдым,
    Иңде утка тарыдым.
    (Утын)

    * Дәшми ятар, дәшми тотар.
    (Капкын)

    * Чәчен-башын туздырган,
    Атасыннан уздырган.
    (Пумала)

    * Мич артында картыгыз,
    Сакалыннан тартыгыз.
    (Пумала)

    * Урманнан килгән,
    Яшел күлмәген кигән;
    Уңга-сулга селтәли,
    Кешеләрне шелтәли.
    (Мунча себеркесе)

    * Армый-талмый, ат артыннан калмый.
    (Арба)

    * Бар бер чана,
    Утырасы юк, бассаң − үзе чаба.
    (Чаңгы)

    * Җәй буе ял итәрләр,
    Кыш тәпиләп китәрләр.
    (Чаңгы)

    * Күзе дә юк, колагы да юк;
    Үзе сукырны җитәкли.
    (Таяк)

    * Атласам − атлый,
    Туктасам − туктый,
    Барып керсәм өйгә,
    Сөялә дә тик тора.
    (Таяк)

    * Бер түгәрәктә дүрт тишек.
    (Төймә)

    * Үзе бара, эзе юк, маңгаенда күзе юк.
    (Көймә)

    * Миннән ничаклы алсалар.
    Шулкадәр зурая барам.
    (Чокыр казу)

    * Үзе бер дә ашамый, ашаганда бушамый.
    (Кашык)

    * Ике оч, ике балдак,
    Уртасында бер кадак.
    (Кайчы)

    * Ике кулча, уртасында бер төймә.
    (Кайчы)

    * Җиңги куш бармагын ачса,
    Абзый авызын ача,
    Җиңги йомса − йома.
    (Кайчы)

    * Агасы турый, энесе ялгый.
    (Кайчы һәм энә)

    * Килеп керде бер кеше, маңгаенда бер күзе.
    (Энә)

    * Бөтен дөньяны киендерә, үзе ялангач.
    (Энә, җеп)

    * Үзе бер карыш,
    Сакалы биш карыш.
    (Энә, җеп)

    * Тимер тычкан, сүс койрык.
    (Энә, җеп)

    * Койрыгы − башында,
    Колагы − күзендә.
    (Энә, җеп)

    * Тек-тек итәр,
    Текмештән китәр.
    (Тегү машинасы)

    * Ай киттем, ел киттем,
    Инә буе җир киттем.
    (Тегү)

    * Ялгыз гына ашалмый,
    Аннан башка аш бармый.
    (Тоз)

    * Читтән карасам − аклы,
    Татып карасам − татлы.
    (Шикәр)

    * Икесе дә ак, икесе дә вак,
    Аерыйм дисәң − кап.
    (Тоз һәм шикәр комы)

    * Бәләкәй генә оя, җитмеш биш кеше сыя.
    (Шырпы кабы)

    * Бер өйдә җитмеш кеше, -
    Барысы да чалмалы.
    (Каплы шырпы)

    * Каравыл өендә алтмыш янгынчы.
    (Каплы шырпы)

    * Күрергә күркәм,
    Тотарга куркам.
    (Ут)

    * Нәрсә ашый авызсыз?
    (Ут)

    * Ашатсаң − яши,
    Эчертсәң − үлә.
    (Ут)

    * Ялт-йолт итәр,
    Ялмап китәр.
    (Ут)

    *Аягы юк, кулы юк,
    Тиз йөгерә, тиз җиңә.
    (Ут)

    * Өй түбәсендә кызыл әтәч кычкыра.
    (Янгын)

    * Мич эчендә кара мәче.
    (Төтен)

    * Йөгереп чыга, җилгә оча.
    (Төтен)

    * Аягы юк − качадыр,
    Канаты юк − очадыр.
    (Төтен)

    * Өй башында аю тузан туздыра.
    (Төтен)

    * Син аны тота барасың, ул синнән кача бара.
    (Акча)

    * Күзе юк, тезе юк,
    Йөрмәгән җире юк,
    Кермәгән кулы юк.
    (Акча)

    * Сырлы-сырлы, сырлы ул,

    * Безнең белән җырлый ул.
    (Гармун)

    * Телләре бар − сөйләми,
    Көйләре бар − теләмәсә, көйләми.
    (Гармун)

    * Тәне җыерчыклы, күзе юк,
    Үзе телле, ләкин сүзе юк;
    Бармагы күп тә, аз да,
    Кызыга аңа яшь тә, карт та,
    Егет тә, кыз да.
    (Гармун)

    * Сары сандык сатып алдым, −
    Үзе нәни генә,
    Төрле тавышка җырлый белә.
    (Скрипка)

    * Авызы бар − теле юк,
    Тавышы бар − сүзе юк.
    (Курай)

    * Авызы юк − кычкыра,
    Теле юк − чакыра.
    (Быргы)

    * Җебенә тисәң − елаган,
    Колагын тотсаң − чыңлаган;
    Өстендә бар эчәге,
    Астында бар түшәге.
    (Думбра)

    * Бер чокырда мең чокыр.
    (Уймак)

    * Үзе бер, күзе мең.
    (Уймак)

    * Алтын башлы, көмеш күзле.
    (Уймак)

    * Гәүдәсеннән койрыгы озын.
    (Камчы)

    * Бара-бара, эзе юк; кисә-кисә, каны юк.
    (Көймэ. ишкәк ишү)

    * Авызы юк, теше бар,
    Ашаганын йоталмый,
    Кулы белән тоталмый.
    (Пычкы)

    * Авызы − йон, борыны − бармакча.
    (Йон бияләй)

    * Һичкайчан да ул кешедән калмыйдыр,
    Һәм кеше дә аннан үзе калмыйдыр.
    (Кием)

    * Җиңе бар − күлмәк түгел,
    Бавы бар − алъяпкыч түгел.
    (Халат)

    * Биле бормалы,
    Чите укалы,
    Үзе бәһале.
    (Камзул)

    * Баш-аяксыз − буе бар,
    Гәүдәсе юк − кулы бар.
    (Күлмәк)

    * Бер ягы кыр, бер ягы урман.
    (Тун)

    * Тәкә тунын салдырдым,
    Шуны үзем ябындым.
    (Тун)

    * Аеры ике, төбе бер.
    (Чалбар)

    * Ике тавык бер төптә,
    Аерылмыйлар бөртек тә.
    (Чалбар)

    * Бер кеше ике юлдан бара.
    (Чалбар)

    * Алды да койрык,
    Арты да койрык.
    (Шарф)

    * Кара тавык кар ера.
    (Киез итек)

    * Җәй көне чоланда ята,
    Кыш көне бездән калмый.
    (Киез итек)

    * Башы бар − мие юк,
    Биле бар − бавы юк,
    Гәүдәсе бар − эче юк.
    (Итек)

    * Башы бар, авызы юк,
    Җылысы бар, миче юк.
    (Итек)

    * Ике агай тездән,
    Калышмыйлар бездән.
    (Пар итек)

    * Биш агайга бер күлмәк.
    (Йон бияләй)

    * Эче мамык, тышы кабык.
    (Тире бияләй)

    * Бер агачта биш тармак,
    Тармагы саен бармак.
    (Пирчәткә)

    * Җәеп тотсаң ‑ табактай,
    Җыеп тотсаң − таяктай.
    (Кулчатыр (3онтик))

    * Өстән су ага,
    Астан кеше бара.
    (Зонтик)

    * Тамчылары ялтырый,
    Тамалмыйча калтырый.
    (Алка)

    * Аяксыз-кулсыз күлмәк кияр.
    (Мендәр)

    * Кызу табанлы чана, −
    Ат җигелмәгән аңа, −
    Бер чигенә, бер бара,
    Юлы шомарып кала.
    (Үтүк)

    * Кораб йөзә килә,
    Күлне көйдерә килә.
    (Үтүк)

    * Тимер тәкә боз шуа.
    (Үтүк)

    * Колагы бар, башы юк,
    Ашамаган ашы юк.
    (Миски)

    * Үземне пешерәләр − ашамыйлар.
    (Сөяк)

    * Кайчысыз киселә, җепсез тегелә.
    (Пилмән ясау)

    * Әйләнгән саен калыная.
    (Йомгак)

    * Койрыгыннан тартсаң, эчәге чыгып бетә.
    (Йомгак)

    * Бәләкәй генә әби
    Йөгерә-йөгерә йон җыяр.
    (Орчык)

    * Йөгерә-йөгерә йөк җыяр.
    (Орчык)

    * Үзе йөри − атламый.
    Өерелүдән туктамый.
    (Орчык)

    * Бер әйләнсә һаман әйләнә,
    Әйләнгән саен байый һәм калыная.
    (Орчык)

    * Дүрт татар читән үрә,
    Берсе арада йөри.
    (Оек-бияләй бәйләү)

    * Ун оста, биш бармак
    Арканнан бура бурыйлар.
    (Оек-бияләй бәйләү)

    * Биш агай бер-берсен тота алмыйлар.
    (Оек-бияләй бәйләү)

    * Кечкенә генә үзе,
    Маңгаенда күзе,
    Күрсә, онытмый үзе.
    (Фотоаппарат)

    * Кешесе бар, җаны юк.
    (Фоторәсем)

    * Үзе миңа карап тора,
    Үзе мине күрми.
    (Фоторәсем)

    * Үзе сукыр, кешегә юл күрсәтергә оста.
    (Компас)

    * Сөйләп бирә тел белән,
    Сүзе китә юл белән, -
    Юлы агач башыңда.
    (Телефон)

    * Үзе монда утыра,
    Сүзне тегендә тутыра.
    (Телефон)

    * Колагы юк − ишетә,
    Авызы юк − сөйли.
    (Телефон һәм радио)

    * Акылы бар, җаны юк.
    (Үлчәү)

    * Күрергә күзе юк,
    Сөйләргә теле юк,
    Үзе саный.
    (Үлчәү)

    * Үзе күрми, кешегә күрсәтә,
    Үзе өйрәнми, кешегә өйрәтә.
    (Үлчәү)

    * Ике аяклы үгез,
    Маңгаенда куш мөгез.
    (Велосипед)

    * Арбасы бар, аты юк,
    Тәртә-мазар заты юк;
    Тоткасына кулың тисә,
    Атны да узып китә.
    (Автомобиль)

    * Тавышлана − җил түгел,
    Канаты бар − кош түгел;
    Һавада оча,
    Болытлар коча.
    (Самолет)

    * Канаты бар, йоны юк;
    Үзе бара, юлы юк.
    (Самолет)

    * Аккош оча,
    Эзе кала,
    Үзе китеп югала.
    (Самолет)

    * Кош та түгел, ат та түгел,
    Үзе оча, йөк ташый.
    (Самолет)

    * Кешеләрне очырта,
    Үзе кошка охшамый;
    Зонтик кебек җәелсә дә,
    Җил-яңгырдан сакламый.
    (Парашют)

    * Баш очымда чатырым,
    Очтым алты чакырым,
    Очып төшкәч кайтырым.
    (Парашют)

    * Тигез җирдән киталмый,
    Үргә таба меналмый,
    Түбән таба тукталмый.
    (Туп)

    * Йөгерә белми, сикерә белә.
    (Туп)

    * Җәй буе сикерә,
    Кыш буе тик тора.
    (Уенчык туп)

    * Үзе кеп-кечкенә,
    Үзе миннән биек сикерә.
    (Уенчык туп)

    * Миннән бик күп тәбәнәк,
    Үзе йөри тәгәрәп.
    (Туп)

    * Күтәреп җиргә бәрдем,
    Күктән, тотып алдым.
    (Туп)

    * Минем белән уйныйлар,
    Кулларыннан куймыйлар,
    Иркәлиләр, сөяләр,
    Йокла, иркәм, дияләр.
    Үсә төшкәч, балалар
    Мине онытып калалар.
    (Курчак)

    * Барасың, барасың,
    Башына чыгалмыйсың.
    (Юл)

    * Алда да бар, артта да бар,
    Борылган да сырылган,
    Озын булып сузылган.
    (Юл)

    * Тап табышмак: табага ябышмак.
    (Коймак пешерү)

    * Аягы йөрми, таягы йөри.
    (Чалгы, печән чабу)

    * Инәсеннән элек баласы туар.
    (Чүмәлә белән кибән)




  • I бүлек. Аң-белем, әдәбият, уку-язу, хат-хәбәрләшү
  • II бүлек. Табигать күренешләре, ел фасыллары
  • III бүлек. Үсемлекләр, куаклар, агачлар
  • IV бүлек. Бөҗәкләр, кошлар, җәнлекләр, йорт хайваннары
  • V бүлек. Яшелчә, җиләк-җимеш
  • VI бүлек. Кыргый хайваннар, җәнлекләр, киек-кош
  • VII бүлек. Йорт, каралты-кура, өй җиһазлары, эш кораллары, савыт-саба, ашау-эчү, ризыклар, кием-салым, транспорт чаралары
  • VIII бүлек. Кеше, аның әгъзалары
  • IX бүлек. Тапкырлар, зирәкләр өчен табышмаклар
  • X бүлек. Арифметик табышмаклар
  • XI бүлек. Нәкый Исәнбәт. Отканга – мәкаль, тапкырга – табышмак
  • Наки Исанбет
    татарские народные загадки на татарском языке.
  • Нәкый Исәнбәт:
  • Шигырьләр
  • Хуҗа Насретдин
  • Отчего белый гусь крапчатым стал
  • Татар халык табышмаклары
  • Татар халык мәкальләре
  • Веселые пословицы и загадки


  • Татарстаны язучылары: Нәкый Исәнбәт




  • ← назад   ↑ наверх