• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Нәкый Исәнбәт

    Татар халык табышмаклары

    I бүлек.
    Аң-белем, әдәбият, уку-язу, хат-хәбәрләшү

    * Акыллыга да әйттем −
    Уйлады да белде;
    Акылсызга да әйттем −
    Тыңлады да көлде.
    (Табышмак)

    * Югалткан әйберең түгел, −
    Эзләмичә тапмыйсың.
    (Табышмак)

    * Әйткәч, беләсегез килә,
    Белгәч, көләсегез килә.
    (Табышмак)

    * Утыз тештән чыккан − утыз адәмгә җәелә.
    (Мәкаль)

    * Моны миңа сөйләде Алдар,
    Әгәр сиңа очраса,
    Ул сине дә алдар;
    Болар барсы да ялган,
    Ялган булса да,
    Ак кәгазьгә язылган.
    (Әкият)

    * Үлчәүләрдә үлчәнми,
    Базарларда сатылмый.
    (Акыл)

    * Аршынлы түгел, потлы түгел,
    Һәркемдә бар.
    (Акыл)

    * Бер байлык бар − янмый,
    Карак та урлый алмый,
    Төшеп тә югалмый.
    (Белем)

    * Акыллы чәчә барыр,
    Акылсыз җыя барыр.
    (Белем)

    * Ачыдан ачырак, татлыдан татлырак,
    Усалдан усалрак, дөрестән дөресрәк
    Нәрсә бар дөньяда?
    (Тел)

    * Акчасыз керәсең, хәзинә алып чыгасың.
    (Мәктәп)

    * Агач түгел − яфраклы,
    Тун түгел − тегелгән.
    (Китап)

    * Кабат-кабат катлама,
    Акылың булса ташлама.
    (Китап)

    * Теле юк − үзе аңлата.
    (Китап)

    * Анда бар да бар.
    (Китап)

    * Өнсез, җансыз − иң якын дус.
    (Китап)

    * Кечкенә генә сандыкка бөтен дөнья сыйган.
    (Китап)

    * Ак җир, кара тап,
    Нәрсә булыр, уйлап тап.
    (Китап)

    * Ак ялан, кара сукмак, −
    Йөри белгән эз табар.
    (Китап)

    * Ача да яба, ача да яба,
    Җавабын зирәк таба.
    (Китап)

    * Киштә башында төпле төргәк,
    Аңа һәр өйдә хөрмәт,
    Һәркемгә дә иң кирәк.
    (Китап)

    * Кул белән чәчәсең, күз белән җыясың.
    (Язу, уку)

    * Җирлеге ак, орлыгы кара,
    Җимеше ни булыр? −
    Тикшереп кара.
    (Кәгазь, юзу, уку)

    * Кәкре-бөкре сызылган,
    Хәрефләре сыгылган,
    Асты бар, өсте бар,
    Тырма кебек теше бар.
    (Язу)

    * Аш ашамас,
    Кара су эчәр,
    Дөньяда кош кебек очар,
    Күңелләргә нур чәчәр.
    (Язу)

    * Җир өстендә күп кешеләр
    Кар өстенә кара солы чәчәләр.
    (Язу)

    * Бишәү чәчә, берәү жыя.
    (Язу, уку)

    * Иген чәчте биш малай,
    Урдылар ике агай.
    (Язу, уку)

    * Кул белән чәчәсең,
    Күз белән җыясың.
    (Язу, уку)

    * Җире ак, орлыгы кара,
    Кул белән чәчәләр,
    Авыз белән җыялар.
    (Кәгазь, язу, уку)

    * Ак ялан,
    Ак яланда эз калган,
    Эз өстендә күз калган.
    (Кәгазь, язу, уку)

    * Җаны юк, үзе кырык төрле тел белә.
    (Каләм)

    * Үзе укырга белмәсә дә гомер буе язына.
    (Каләм)

    * Кәгазь өстен карайта,
    Дөнья йөзен агарта.
    (Каләм)

    * Үзе бер карыш,
    Теле мең карыш.
    (Каләм)

    * Үзе йөзә − чылбыр тезә.
    (Каләм)

    * Авызы бер, теле ике, җаны юк.
    Сөйләгән сүзенең һич саны юк.
    (Каләм)

    * Менә табышмак, уйлап кара:
    Суы тәмсез, йөзе кара,
    Чиләгенең төбе юк,
    Файдасының чиге юк.
    (Кара һәм кара савыты)

    * Кара кыр буйлап ак куян чаба.
    (Кара такта, акбур)

    * Бер чыгарып җибәрсәң,
    Нихәтле чакырсаң да кире кайтмый.
    (Сүз)

    * Әйтермен − миннән китәр,
    Тыңламасаң − синнән китәр.
    (Сүз)

    * Сөрмәгән җирдә тумаган куян баласы.
    (Ялган сүз)

    * Диңгезе бар, суы юк,
    Каласы бар, халкы юк,
    Урманы бар, агачы юк.
    (Карта)

    * Шәһәрләр − йортсыз,
    Диңгезләр − сусыз.
    (География картасы)

    * Ямавы бар, җөе юк,
    Каласы бар, өе юк.
    (Карта)

    * Бабай бүреге йөз ямау.
    (Глобус)

    * Аягы юк − китәр,
    Җибәргән җиргә җитәр,
    Кушкан йомышны үтәр.
    (Хат)

    * Теле юк, теләсә кем белән сөйләшә,
    Гәүдәсе юк, кәгазьдән күлмәк кия.
    (Хат)

    * Дүрт почмаклы келәтем, −
    Аккошым бар эчендә;
    Кеше алыр дип кайгым юк, −
    Тамгасы бар түшендә.
    (Хат)

    * Кабат-кабат,
    Бер кошта өч йөз алтмыш биш канат,
    Мин торам аны санап,
    Көн дә кими бер канат.
    (Календарь)

    * Күңелсезгә − юаныч,
    Күңеллегә − куаныч.
    (Җыр)



    II бүлек.
    Табигать күренешләре, ел фасыллары

    * Өй башына утырган,
    Җир йөзен нуры белән тутырган.
    (Кояш)

    * Ул булса, көн була.
    Ул булмаса, төн була.
    (Кояш)

    * Лампа түгел − яктырта,
    Мич түгел − җылыта.
    (Кояш)

    * Тау башында җәүһәр таш,
    Аңа туры караган кешенең күзе яшь,
    Аны тапкан кешегә йөз егерме яшь.
    (Кояш)

    * Егет егетлеген итә,
    Елмаеп боз эретә.
    (Кояш)

    * Зур палас,
    Төбендә − йомры калач.
    (Күк, ай)

    * Нәрсә төнне яктырта,
    Нәрсә яна − яндырмый?
    (Кояш, ай)

    * Иртән чыга,
    Кичен югала,
    Аның урынына
    Энесе кала.
    (Кояш, ай)

    * Алтын китте, көмеш килде.
    (Кояш, ай)

    * Өй өстеңдә ярты күмәч.
    (Ай)

    * Үзе урак, үзенең теше юк.
    (Ай)

    * Өй артында − ак калач.
    (Ай)

    * Төнлә калка, көндез ята.
    (Ай)

    * Мич тулы пәрәмәч,
    Уртасында − бер калач.
    (Ай, йолдызлар)

    * Мең шырпыга бер лампа.
    (Ай)

    * Ярты телем ипи
    Бөтен дөньяга җиткән.
    (Ай)

    * Бер көтүче мең сарык көтә.
    (Ай, йолдызлар)

    * Бер атасы, бер анасы,
    Ничә йөз мең баласы.
    (Кояш, ай һәм йолдызлар)

    * Атамның бер туны бар.
    Ябынып булмый;
    Эче тулы ак энҗе,
    Санап булмый.
    (Күк һәм йолдызлар)

    * Кич булганда күренер,
    Таң булдымы − күмелер.
    (Йолдыз)

    * Актыр үзе, югары,
    Җем-җем итеп ул тора;
    Бүген таңда килмәсәң.
    Китәмен дип утыра.
    (Йолдыз)

    * Өй түбәмдә − җиз кадак.
    (Йолдыз)

    * Үзе ялтырый, үзе калтырый.
    (Йолдыз)

    * Ай белән килә,
    Көн белән китә,
    Алтын башлы,
    Көмеш чәчле,
    Мең дә бер йәшле.
    (Йолдыз)

    * Вак кынадыр үзләре,
    Ялтырыйдыр күзләре.
    (Йолдызлар)

    * Күл тулы алтын балык.
    (Йолдызлар)

    * Өй башында − җиз иләк.
    (Йолдызлар)

    * Төнлә баксам, күк тулган,
    Иртән баксам, юк булган.
    (Йолдызлар)

    * Атайдан калган зур коштабак,
    Коштабак тулы җиз кадак.
    (Йолдызлар)

    * Җәүһәр сиптем, җиргә төшми,
    Алыйм дисәм, буем җитми.
    (Йолдызлар)

    * Берсе чәчә, берсе эчә, берсе үсә.
    (Болыт, җир, үлән)

    * Ишектән керер, түргә менеп утырыр.
    (Суык)

    * Аяксыз-кулсыз рәсем ясый.
    (Суык)

    * Аягы юк, кулы юк,
    Тәрәзәгә гөл ясый.
    (Суык)

    * Үзе шушында, үзе беленми;
    Тынга беленә, күзгә күренми.
    (Һава)

    * Ипи түгел, су түгел,
    Авыр түгел, аз түгел,
    Ансыз яшәү мөмкин түгел.
    (Һава)

    * Аягы юк - качадыр, канаты юк - очадыр.
    (Төтен)

    * Мич эчендә кара мәче.
    (Төтен)

    * Алтын капка ябыла,
    Көмеш капка ачыла,
    Мәрди бабай кычкыра,
    Үлгән кеше терелә.
    (Кояш чыга, ай бата, әтәч кычкыра, кешеләр йокыдан тора)

    * Тау аркылы ук аттым,
    Аткан угым югалттым.
    (Йолдыз атылу)

    * Сыр-сыр сыры бар,
    Алты төрле нуры бар,
    Җиде кат күккә юлы бар.
    (Салават күпере)

    * Урманда урынсыз,
    Кырда койрыксыз.
    (Җил)

    * Кулсыз-аяксыз тәрәзә кага.
    (Җил)

    * Аягы юк, кулы юк,
    Сөйләшергә теле юк,
    Кояш кебек нуры юк,
    Күрергә күзе юк,
    Һич җитмәгән җире юк.
    (Җил)

    * Үзе ямьсез ыжгыра,
    Кар буранын туздыра.
    (Буран)

    * Йон түшәгем ертылды,
    Бөтен дөнья йон булды.
    (Буран)

    * Котыра да үкерә,
    Бөтен җирне тутыра.
    (Буран)

    * У-у, улыйдыр,
    Йоннан бура бурыйдыр,
    Койма белән урыйдыр.
    (Буран)

    * Кышын ята таштай,
    Язын чаба аттай.
    (Боз)

    * Көзен туа, язын үлә.
    (Боз)

    * Утта янмый,
    Суда батмый.
    (Боз)

    * Тышка куйдым − таш булды,
    Өйгә керттем − су булды.
    Инде нихәл итәем,
    Утка куйсам − бу булды.
    (Боз)

    * Мамык юрган,
    Кат-кат сырган,
    Үзе суп-суык.
    (Кар)

    * Менә ята җәүһәр таш,
    Алыйм дисәң, юк була.
    (Кар)

    * Элек үзе судан туды,
    Хәзер үзе су тудыра;
    Ак мамык кебек,
    Ялтырый алмаз кебек.
    (Кар)

    * Ак ябалак ак киезгә ятыр.
    (Кар)

    * Мамык түшәгем
    Җиргә түшәдем.
    (Кар)

    * Ак ашъяулык таптык,
    Җир өстенә яптык.
    (Кар)

    * Канатсыз оча,
    Аяксыз чаба.
    Тышта өелә,
    Өйдә җәелә.
    (Кар)

    * Ятты-ятты да елгага карап чапты.
    (Кар)

    * Суык булса тик ята,
    Һичбер сүз дәшми,
    Каты салкын кышларда да
    Сабыр итә.
    Яз башында көн җылынгач
    Йөгерә башлый,
    Бик эсседә канатлана,
    Очып китә.
    (Кар)

    * Чит-чите − таллык,
    Уртасы − сазлык;
    Керсәң − батарсың,
    Чыгалмый ятарсың.
    (Күл)

    * Башы тауда, аягы диңгездә.
    (Елга)

    * Сорыйлар, көтәләр, килсәм бар да качалар.
    (Яңгыр)

    * Күктән килде, җиргә китте.
    (Яңгыр)

    * Ялт-йолт ялтырый,
    Җирнең өсте калтырый,
    Энҗе кебек тезелә,
    Ефәк кебек сузыла.
    (Яшен, яңгыр)

    * Атамның бер туны бар, −
    Ябынып булмый;
    Эче тулы ак энҗе, −
    Санап булмый.
    (Күк һәм йолдызлар)

    * Зур палас төбеңдә йомры калач.
    (Күк һәм ай)

    * Төнлә баксам − күк тулган,
    Иртән баксам − юк булган.
    (Йолдызлар)

    * Мең тәңкә, уртасында бер тәңкә.
    (Ай һәм йолдызлар)

    * Елмый агай елмаеп боз эретә.
    (Кояш)

    * Шундый зур − бөтен җирне әйләндереп ала,
    Шундый кечкенә − иң кечкенә ярыкка да сыя.
    (Җил-давыл)

    * Үзе күренми, үзе сызгыра,
    Үзе бар нәрсәне пыр туздыра.
    (Җил-давыл)

    * Тәрәзәдән сыя, −
    Ишектән сыймый,
    Сандыкка сыя, −
    Салып бикләп булмый.
    (Кояш нуры)

    * Өй артында озын агай
    Энә белән кое казый.
    (Тамчы)

    * Үзе туңа, өйгә керми,
    Үзе җылый да җылый.
    (Тамчы)

    * Аяксыз-кулсыз дөп-дөп кое казый.
    (Тамчы)

    * Үзе туңа, үзе керми,
    Үзе елый да елый.
    (Кәрнизгә каткан боз сөнгесе)

    * Өй артында ак тана
    Мөгезем бар дип мактана.
    (Боз сөнгесе)

    * Тәнсез тора, телсез сөйләшә,
    Һичкем аны күрми, һәркем аны ишетә.
    (Кайтаваз)

    * Сөйләгәнне үзеңә кайтара. Ул нәрсә?
    (Яңгыравык, кайтаваз)

    * Бабай килгән сагынып,
    Ак чикмәнен ябынып.
    (Кыш килү)

    * Ала-сыер ятып кала,
    Ак сыер торып китә.
    (Яз)

    * Ак сыер − торыйк, ди,
    Кара сыер − ятыйк, ди.
    (Яз көне кар белән җир)

    * Кигән киеменең бизәге
    Бөтен дөньяны ямьгә бизәде.
    (Җәй)

    * Аты юк, тәртәсе юк,
    Көне-төне бара, юлы кала.
    (Елга, чишмә)

    * Аты бара, тәртәсе кала.
    (Елга белән яр)

    * Уты юк, төтене бар.
    (Томан)

    * Көн туганчы көн итә,
    Үлән башын су итә.
    (Томан)

    * Тау куенында анасы,
    Чыгып кача баласы.
    (Чишмә)

    * Төнлә тәрәзәсе бикләнә,
    Көндез ачыла.
    (Бәке)

    * Сыр-сыр сыргалан,
    Уртасында бер табак.
    (Бәке)

    * Торналар торып китте,
    Агыйдел агып калды.
    (Боз китү, елга ачылу)

    * Кара куйның тиресен әйләндереп капладым.
    (Игенчелек)

    * Диңгез түгел − дулкынлана.
    (Иген кыры)



    III бүлек.
    Үсемлекләр, куаклар, агачлар

    * Язын ямь бирә,
    Җәй салкын бирә,
    Көзен тәм бирә,
    Кышын тун бирә.
    (Урман)

    * Җәй киенә, кыш чишенеп ташлый.
    (Урман)

    * Төбе бер, башы мең.
    (Агач)

    * Яз килсә − киенә,
    Көз килсә − чишенә.
    (Агач)

    * Җәй дә егет, кыш та егет,
    Картайганы юк, гел егет.
    (Чыршы, нарат)

    * Бәләкәй генә бер чүлмәк,
    Авызы-җөе күренми.
    Ничек кенә йөртсәң дә,
    Ашы һичбер түгелми.
    (Чикләвек)

    * Утта яна,
    Суда батмый.
    (Агач)

    * Кайчысыз киселә,
    Җепсез тегелә.
    (Яфрак)

    * Язын дөньяга килә,
    Көзен саргаеп үлә.
    (Яфрак)

    * Үзе аяксыз-кулсыз,
    Сикерә дә төшә, сикерә дә төшә.
    (Яфрак)

    * Иелә, бөгелә,
    Ак мамыгы түгелә,
    Кара күзе күренә.
    (Шомырт)

    * Нинди агач җилсез шаулый?
    (Усак)

    * Аягы алтмыш,
    Кулы җитмеш,
    Бите мең бер йөз җитмеш.
    (Тирәк)

    * Җәй дә, кыш та бер төстә.
    (Чыршы)

    * Җәй дә, кыш та, яз да, көз дә
    Чәчәк ата бер төстә.
    (Чыршы)

    * Яфрак та түгел,
    Ботак та түгел,
    Үзе агачта үсә.
    (Агач кайрысы)

    * Эчен ашыйлар,
    Тышын ташлыйлар.
    (Чикләвек)

    * Кат-кат,
    Катлы сарай эчендә
    Падишаның бер кызы бар,
    Бикле сарай эчендә.
    (Чикләвек)

    * Бәләкәй генә бер чүлмәк,
    Авызы, җөе күренми,
    Ничек кенә йөртсәң дә,
    Ашы мичтә түгелми.
    (Чикләвек)

    * Ак яулыклар ябынган,
    Ал кыналар ягынган;
    Кулым сузсам − тешләп алды,
    Шул кадәрле сагынган.
    (Гөлҗимеш)

    * Бабай мескен картайган,
    Эшләпәсе янтайган
    (Көнбагыш)

    * Гәүдәсе нәзек булса да,
    Бик зур чалма чорнаган.
    (Көнбагыш)

    * Озын буйлы, зәңгәр күзле.
    (Җитен)

    * Аягында кара ката,
    Тәпиеңдә кызыл оек,
    Яшел күлмәкле, ак яулыклы.
    (Карабодай)

    * Бер үлән бар чокырда,
    Аны таный сукыр да.
    (Кычыткан)

    * Кыйнамый, сукмый, үзе елата.
    (Кычыткан)

    * Җаны булмаса да, гомер итә.
    (Үсемлек)

    * Язын дөньяга килә,
    Көзен саргаеп үлә.
    (Яфрак)

    * Аягы суда, башы көндә.
    (Төнбоек)

    * Олысы да, кечесе дә эшләпә кигән.
    (Гөмбә)



    IV бүлек.
    Бөҗәкләр, кошлар, җәнлекләр, йорт хайваннары

    * Ала чапан киенгән,
    Мал суйганга сөенгән,
    Шунда төшеп йөгергән.
    (Саескан)

    * Савытыннан сабы озын.
    (Саескан)

    * Кечкенә генә берәү,
    Артында озын терәү.
    (Саескан)

    * Аягы кулдан югары,
    Сикерә талдан югары;
    Ни кош түгел, ни корт түгел,
    Тезе билдән югары.
    (Чикерткә)

    * Кырда кара казаным кайный.
    (Кырмыска оясы)

    * Җаны бар да каны юк,
    Йөк тартырлык хәле юк.
    (Чебен)

    * Колга башында бер өй,
    Кунагым тәрәзәсеннән йөри.
    (Сыерчык оясы һәм сыерчык)

    * Колга башыңда йорты,
    Эчендә аның җырчы.
    (Сыерчык)

    * Бер кошым бар: тынмый,
    Агачка оя кормый;
    Ое-җирдә,
    Җыры − күктә.
    (Тургай)

    * Кулы юк, балчык ташый,
    Балтасы юк, өй ясый.
    (Карлыгач)

    * Гөлдер-гөлдер гөл итекле,
    Гөлкәй кызыл читекле.
    (Күгәрчен)

    * Җәй такылдый бу чүкеч,
    Кыш такылдый бу чүкеч.
    Ничек чыдый бу чүкеч?
    (Тукран)

    * Агач башында бәйле букча.
    (Кош оясы)

    * Бер җәнлек үзенә тарта,
    Берсе читкә ыргыта.
    (Тавык)

    * Сакаллы килеш туа, берәү дә гаҗәпләнми.
    (Кәҗә)

    * Кабара, кабара, кабара күк,
    Кабарып пешкән икмәк күк;
    Шыгай улы кунак күк,
    Киенеп чыккан кияү күк.
    (Күркә)

    * Тимерче дә түгел,
    Балта остасы да түгел,
    Үзе авылда беренче эшче.
    (Ат)

    * Калын арка,
    Тарта да тарта,
    Ул тарткан саен табыш арта.
    (Ат)

    * Дүрттер аның аягы,
    Түбәсендә колагы;
    Илдән-илгә җиткерер,
    Таштан каты тоягы.
    (Ат)

    * Койрыгы салпы,
    Ике колагы кайчы,
    Аны белмәгәннең сыртына −
    каеш камчы.
    (Ат)

    * Безнең өч дусыбыз бар:
    Берсе ашата,
    Икенчесе эчертә,
    Өченчесе йорт саклый.
    (Ат, сыер, эт)

    * Үлән ашый, май ташый.
    (Сыер)

    * Койрыгыннан мөгезе озын.
    (Кәҗә)

    * Сакалы бар, акылы юк.
    (Кәҗә)

    * Ни, сакаллы булып, карт түгел,
    Ни, мөгезле булып, үгез түгел,
    Ни, мамыклы булып, кош түгел,
    Ни, үзе юкә суйса да, чабата ясамый.
    (Кәҗә)

    * Бар бездә сакаллы бер түрә,
    Бакчалары күп аның, −
    Берсеннән чыга, берсенә керә.
    (Кәҗә)

    * Юк үзенең әдәбе,
    Маңгаенда сәнәге,
    Көелып йөри сәдәбе.
    (Кәҗә)

    * Бәләкәй генә буйлы,
    Әйләндереп кигән тунлы.
    (Сарык)

    * Ашата, туендыра,
    Җылыта, киендерә,
    Кешене сөендерә.
    (Сарык)

    * Кечкенә генә татар,
    Язын тунын сатар.
    (Сарык)

    * Ачмаган сандык эчендә текмәгән туным ята.
    (Сарык бәрәне)

    * Ияре дә, дугасы да үзендә.
    (Дөя)

    * Бүре түгел - көрән,
    Куян түгел − озын колаклы,
    Ат түгел − тояклы.
    (Ишәк)

    * Төрән танау җир сөрә.
    (Дуңгыз)

    * Мыр-мыр мырлысы, бик каты икән борнысы.
    (Дуңгыз)

    * Кешенең дусты, йортның сакчысы.
    (Эт)

    * Сакбаем теле саынып төшсә дә, койрыгы югары.
    (Эт)

    * Йөгерә-йөгерә дә балта сабы өстенә утыра.
    (Эт)

    * Мыегы бар, сакалы юк,
    Туны бар, чапаны юк;
    Файдасы өйдә булгач,
    Яланга сәфәре юк.
    (Мәче)

    * Үзе мич башында,
    Үзе тун ябынып йоклый.
    (Мәче)

    * Берсе өйне саклый,
    Берсе тышны саклый,
    Үзләре бер-берсенә кан дошманы.
    (Мәче һәм эт)

    * Сөяк авыз, ит сакал.
    (Әтәч)

    * Башы тарак, койрыгы урак.
    (Әтәч)

    * Йөгерде-йөгерде,
    Җиренә җиткәч утырды.
    (Тавык)

    * Канаты бар,
    Аягы бар, −
    Йөзә алмый.
    (Тавык)

    * Кечкенә генә кодача,
    Итәкләрен җил ача.
    (Тавык)

    * Безнең киленнең кырык итәге,
    Урамга чыкса, җил кайтара.
    (Тавык)

    * Яшел палас өстендә сары йомгак тәгәри.
    (Каз бәбкәсе)

    * Йомры, йомшак сары йомгак
    Йөгереп йөри чирәмдә.
    (Чеби)

    * Йон йомгагым − бөдерә,
    Су күрдеме − йөгерә.
    (Үрдәк бәбкәсе)

    * Суда юынып алды,
    Өсте коры калды.
    (Каз)

    * Суда йөзә,
    Күктә оча,
    Җирдә йөри.
    Ит белән сыйлый.
    (Каз)

    * Су төбенә төшә,
    Чыланмыйча чыга.
    (Үрдәк)

    * Кырда йөрсә − кыр киеге,
    Суда йөзсә − су киеге.
    (Үрдәк)

    * Мыегы бар, сакалы юк,
    Туны бар, чапаны юк;
    Файдасы өйдә булгач,
    Яланга сәфәре юк.
    (Мәче)

    * Аягын-башын яшерә таш күлмәге эченә.
    (Ташбака)

    * Җәйнең буе бал җыя,
    Кышның буе хәл җыя.
    (Бал корты)

    * Тимәгәнгә тимим,
    Тигәнне җавапсыз калдырмыйм.
    (Бал корты)

    * Канаты бар, каны юк.
    (Күбәләк)

    * Кем үз өясы өстендә йөри?
    (Әкәм-төкәм)

    * Күрер-күрмәс күзләре,
    Челтәр бәйли үзләре;
    Челтәрләре түгәрәк,
    Эшли алар үрмәләп.
    (Үрмәкүч, пәрәвез)



    V бүлек.
    Яшелчә, җиләк-җимеш

    * Үскәндә яфрагын ашыйлар,
    Үсеп җиткәч, тамырын ашыйлар.
    (Суган)

    * Ачыдыр теле, кыллыдыр төбе.
    (Суган)

    * Кечкенә генә сары карт,-
    Кигән туны тугыз кат.
    (Суган)

    * Үзем туныйм, үзем елыйм да елыйм.
    (Суган)

    * Бер кисмәктә мең егет.
    (Кыяр)

    * Тәрәзәсе юк, ишеге юк,
    Эче тулы халык.
    (Кыяр)

    * Кечкенә генә йорт,
    Эче тулы корт.
    (Кыяр)

    * Ишеге-тәрәзәсе юк,
    Өй эче тулы кунаклар.
    (Кыяр)

    * Җир астында алтын казык.
    (Кишер)

    * Кызыл кызы җир эчендә,
    Чәчләре җир өстендә.
    (Кишер)

    * Үзе кызыл, үзе буямаган.
    (Кишер)

    * Кызыл кызы җир өстендә,
    Чәчләре җир өстендә.
    (Кишер)

    * Үзе − бер бөртек, эче − мең бөртек,
    Башы − җирдә, койрыгы − коймада.
    (Кабак)

    * Бер күтәрәм йорт,
    Эче тулы яссы корт.
    (Кабак)

    * Келәте бар, малы юк,
    Баласының саны юк.
    (Кабак)

    * Эсселәгән саен,
    Кат-кат тун кия.
    (Кәбестә)

    * Утыра бер ак чүлмәк,
    Өстенә кигән йөз күлмәк.
    (Кәбестә)

    * Аяксыз-кулсыз, мең кат кигән.
    (Кәбестә)

    * Үзе шардай, эче кандай, тәме балдай.
    (Карбыз)

    * Эче кызыл шикәрле,
    Тышы яшел бәрхетле.
    (Карбыз)

    * Яшел сарай эчеңдә
    Кызыл бояр утыра.
    (Карбыз)

    * Үзе кып-кызыл,
    Күлмәге ям-яшел.
    (Карбыз)

    * Җир астында җиз бүкән, −
    Ул ни икән?
    (Бәрәңге)

    * Чәчәге агачында,
    Алмасы тамырында.
    (Бәрәңге)

    * Төбе алмалы,
    Башы чалмалы.
    (Бәрәңге)

    * Җир астында җиз бүкән.
    (Торма)

    * Түгәрәк кенә кызыл йорт,
    Эче тулы корт.
    (Помидор)

    * Түгәрәк − ай түгел,
    Сары − май түгел,
    Койрыгы бар − тычкан түгел.
    (Шалкан)

    * Җир астында картыгыз,
    Сакалыннан тартыгыз.
    (Шалкан)

    * Гәүдәсе бар − җаны юк,
    Үзе эшләпә кигән − башы юк.
    (Гөмбә)

    * Бикле келәт эчендә кара ком.
    (Мәк)

    * Бер ботак,
    Бер ботакта бер мең борчак.
    (Мәк)

    * Таяк,
    Таяк өстендә маяк;
    Маяк өстендә кибет,
    Кибет эчендә дүрт мең егет.
    (Мәк)




  • I бүлек. Аң-белем, әдәбият, уку-язу, хат-хәбәрләшү
  • II бүлек. Табигать күренешләре, ел фасыллары
  • III бүлек. Үсемлекләр, куаклар, агачлар
  • IV бүлек. Бөҗәкләр, кошлар, җәнлекләр, йорт хайваннары
  • V бүлек. Яшелчә, җиләк-җимеш
  • VI бүлек. Кыргый хайваннар, җәнлекләр, киек-кош
  • VII бүлек. Йорт, каралты-кура, өй җиһазлары, эш кораллары, савыт-саба, ашау-эчү, ризыклар, кием-салым, транспорт чаралары
  • VIII бүлек. Кеше, аның әгъзалары
  • IX бүлек. Тапкырлар, зирәкләр өчен табышмаклар
  • X бүлек. Арифметик табышмаклар
  • XI бүлек. Нәкый Исәнбәт. Отканга – мәкаль, тапкырга – табышмак
  • Наки Исанбет
    татарские народные загадки на татарском языке.
  • Нәкый Исәнбәт:
  • Шигырьләр
  • Хуҗа Насретдин
  • Отчего белый гусь крапчатым стал
  • Татар халык табышмаклары
  • Татар халык мәкальләре
  • Веселые пословицы и загадки


  • Татарстаны язучылары: Нәкый Исәнбәт




  • ← назад   ↑ наверх