• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Илдус Хуҗин

    Татарның чын тарихы

    (Подлинная история татар)

    Тарихыбызның асылы

    Автордан

    Н.М.Карамзин XIX гасырның башында үзенең «Россия империясе тарихы»на кереш сүзендә яшермичә әйткән: «Тарих ялган белән тулы, дип әйтәләр. Аңарда, кешенең һәрнинди гамәлендәге кебек, ялган кушылдыгы бар, ләкин хакыйкать азмы-күпме саклана, һәм кешеләр хакында, аларның гамәлләре турында хәбәрдар булу өчен безгә шул кадәресе дә җитә».

    Бу язманың авторына 6 сыйныфта укучы татар балаларына шундый сорау бирергә туры килгән иде: «Сез татарлар турында ниләр беләсез?». Шушы ук мәктәп укытучысының ана телен ярыйсы гына белгән улы кулын күтәрде дә җавап бирде: «Татары наши враги». Бу фаҗига түгелмени? Бу баланы бит урыс укытучылары укытмаган. Менә шулай итеп без үзебез балаларыбызны урыска әйләндерәбез. Ә яшь буынны ана теленнән яздыру балалар бакчасыннан башлана, чөнки анда ук инде балалар белән урыс телендә генә сөйләшү гамәлгә кертелгән. Чөнки, беренчедән, тәрбия-укыту програмнары шулай төзелгән. Икенчедән, тәрбиячеләр, бәлки, кайсыбер эшләрен татар телендә алып та барырлар иде, ләкин ана телен белүләре чамалы, ә балалар өчен татарча җыр-биюләрне, уеннарны бөтенләй дә белмиләр.

    Ул гына да түгел, хәзер инде саф милли гаиләләрдә дә, бигрәк тә Татарстаннан читтәге регионнарда, яңа туган бала белән урысча сөйләшә башлыйлар. Һәм ни кызганыч, баланың теле ана телендә «әннә» дип ачылса да, аны «мама» дип әйтергә өйрәтәләр. Шул рус тел белән ул үсә дә. Күп кенә ата- аналар балага ана теле өйрәтү файдасыз, ул аңа тормышта кирәк түгел, дип исәплиләр. Ләкин бу зур хата. Урыс телен бала ата - анадан башка дә өйрәнә, чөнки тормыш шулай төзелгән. Ә ике тел белгән кеше ул инде галимрәк, күбрәк белгән кеше. Ә өч тел белгән кешене инде зыялы дип әйтә алабыз. Аның дөньяга күз карашы киң, ул урыс дөньясында да, татар дөньясында да үзен иркен тота.

    Шунсы да бар, теленнән читләштерелгән бала, ата- анадан да, әби-бабайдан да, туган- тумачасыннан да читләшә. Алар арасындагы мөнәсәбәтләр өстә-өстән генә, тирәнгә кермичә генә алып барыла. Ә алардан туган яртылай урыс балалары инде ят кешегә әйләнә башлый. Кызганычка каршы, без шуны аңламыйбыз. Ләкин гаеп монда тулысынча ата-анада гына да түгел. Бит мәктәпне бетереп, шәһәргә барып укырга кергәндә, татар баласында милләтебезгә хас булган мескенлек, тулы кыйммәтле булмаганлык комплексы инде ныклы урын алган була. Һәм ул татар кешесен кабергә кадәр озата. Нигә соң бу болай? Чөнки без шундый шартларга куелганбыз. Кызганычка каршы, безнең моңа каршы торырлык көчебез дә, мөмкинлегебез дә һәм, дөресен әйткәндә, теләгебез дә чикле. Ә моның тамырлары тарихта. Шунда ул, безне хурлыкка төшергән, исемнәребездән оялып йөри торган мәхълукларга әйләндергән ялган тарихи вакыйгалар турындагы язмалар.

    Татар кешесенең милли үзаңын бары тик бер юл белән генә күтәрергә буладыр. Ул да булса, аның чын тарихын булдыру, ул тарихтагы уңай вакыйгаларны, дәверләрне ачыклау, халкыңның мескенлеген түгел, батырлыгын, кыюлыгын күрсәтү. Һәм ул тарихны һәр татар кешесенә җиткерү. Әгәр дә татарның милли үзаңы милләтенең тарихы биеклегенә күтәрелә алса, татар нинди шартларда да телен, мәдәниятен һәм гореф – гадәтләрен югалтмас иде.

    Милләтебезне саклау гади сүз генә түгел, һәм ул дөньялык өчен генә кирәк, дип һич әйтә алмыйбыз. Аллаһы Тәгалә милләтләрне үзе яраткан һәм аларны саклау фарыз дигән, бу турыда Корьән әйтеп тора. Безнең борынгыдан яшәгән ата-бабаларыбыз меңнәрчә еллар эчендә халкыбыз, динебез саклансын өчен зур сугышларга чыкканнар, каннарын, гомерләрен биргәннәр. Ә хәзер без, аларның ваемсыз һәм рәхмәтсез балалары, җиңел генә башка милләт кешеләренә әйләнәбез. Моны күреп, ата-бабаларыбызның рухлары, җаннары бик әрни булыр.


    Тарихыбыз турында

    (Кереш)


    Татар тарихы. Мондый бәхәсле, фаҗигалы тарих бармы соң бу дөньяда? Кемнәр генә язмаган татар тарихын. Ләкин барысы да татарны монгол белән бәйләп, халкыбызга тузга язмаган нахак гаепләр таккан, һәм бу җәбер хәзергә кадәр дәвам итә. Хәтта үзебезнең татар галимнәребез-тарихчыларыбыз да, нигездә, шушы ялган тарихны яклый. Алар бары тик шуны бераз йомшарту, шомарту һәм бизәү белән генә шөгыльләнәләр.

    Икенче, капма – каршы чиккә таба омтылу да бар. Ягъни халкыңның үткәнендәге, башкалар өчен күңелгә ятышсыз булып күренгән ялган фактларны яшерергә тырышу. Һәм дә шул максат белән халкыңның исемен алмаштыру, башка кавемнәр исеме (мәсәлән, болгар) астына качарга омтылу. Монсы гамәл дә, әлбәттә, беренчесе белән бәйләнгән.

    Ләкин тарихны болай тасвирлау белән һич килешеп булмый, чөнки күп санлы тарихи чыганакларда татар кавеме меңнәрчә еллык тарихы булган бөек халык итеп тасвирлана. Аларны укыганда йөрәк еш тибә башлый, халкыбыз өчен горурлык хисе кабына һәм ул инде бервакытта да сүнми. Җитмәсә, XVIII гасырга кадәр булган рус һәм чит ил елъязмаларында, тарихи чыганакларда татар-монголлар дигән халык турында бер сүз дә юк, дип әйтергә була, анда бары тик татарлар турында гына язылган (Татар-монгол дигән сүзне 1817 елда Христофор Крузе «Европа атласы» дигән язмада башлап куллана). Кыскасы, традицион тарих күп сораулар тудыра һәм аларга бу рәсми тарих кысаларында җавап табып булмый. Гомумән, татар тарихын татар-монголлар, булгарлар тарихы белән бутауның максаты бер генә: татарның тарихын юкка чыгару, халкыбызга җир йөзендә үз дәүләтен корып яшәргә юл куймау.

    Дөрес, соңгы елларда кайсыбер галимнәр, тарихны популярлаштыручы язучылар булып үткән вакыйгаларны башкачарак фаразлыйлар, үзләренчәрәк тасвирлыйлар. Монда А.Фоменко, А.Бушков, В.Томсинов, К.Пензев, А.Баяр, А.Мурад, Д.Калюжный, М.Гайнетдин, Г.Еникеев, Р.Безертдинов һ.б. кебекләр күздә тотыла. Әлбәттә, аларның кайсыберләре профессиональ тарихчы түгел, ләкин, шуңа карамастан, аларның тәгълиматлары кеше ышанырлык түгел, дип әйтеп булмый, чөнки алар тарихны кайсыбер академик тарихчылар кебек власть башында торучыларга ничек кирәк шулай үзгәртмиләр һәм үзләре уйлап чыгармыйлар, инде танылган, бөтен дөньяга билгеле булган тарихчылар язмаларына гына таянып эш итәләр, бары тик тарихта булган фактларның мәгънәсен генә үзләренчә аңлаталар. Иң мөһиме – алар тарихны халык аңлый торган телдә язалар. Кайвакытта академик тарихчылар тарафыннан «яшерелгән» тарихи материалларны да әйләнешкә кертәләр.

    Әле әйтеп кителгән «халык тарихчылары»ның (бу яңа термин) язмаларын укыгач, төрле хисләр туа. Эш шунда ки, аларның кайсылары төрки - татар тарихын тамырдан үзгәртә (А.Бушков, А.Бояр, К.Пензев һ.б.), ә кайсыберләре татарны бөтенләй тарихсыз калдыра (А.Фоменко һ.б.). Без бу гамәлләрдән хәбәрдар булырга тиешбез. Соңгы берничә дистә еллар күрсәткәнчә, дөньяда, тормышта һич көтелмәгән үзгәрешләр, җәмгыяви зилзиләләр куба тора. Булмас дип кем әйтә ала, әлеге «халык тарихчылары» тәкъдим иткән, безгә көлке тоелган фаразлаулар берзаман Русия дәүләтенең (дөресрәге, рус милләтенең) инде күптән эзләгән милли идеясе булып китмәсме? Һәм без тарихсыз калмабызмы? Димәк, татарга уяу булырга, тарих актарылып яңадан языла башласа, үз тарихын булдыруны үз кулына алырга кирәктер.

    Укучылар игътибарына шуны да җиткерәсе килә: автор монда хәзерге вакытта билгеле булган татар тарихын сөйләп чыгуны бурыч итеп куймый. Чөнки, беренчедән ул Русия тарихы белән үрелеп бара. Икенчедән, татар тарихы, ялган булса да, ул бик катлаулы һәм бай эчтәлекле, һәм аны тасвирлар өчен берничә том китап язарга кирәк булыр иде. Һәм ул томнар тарихчылар тарафыннан язылганнар да инде.

    Шунсын да искәртеп китү кирәк: авторның бурычы - ниндидер гадәттән тыш зур гыйльми эш башкару түгел һәм, әлбәттә, бу әсәр, чын мәгънәсендә фәнни хезмәт түгел, һәм бу мөмкин дә түгел, чөнки автор – гади язучы. Эш шунда ки, ул тарихи вакыйгаларны үз күзлегеннән чыгып ачыклаячак, үзенең фикерләрен җиткерәчәк, һәм үз әсәрен халкыбызга аңлаешлы телдә язачак. Төп теләк – милләттәшләребезнең үз тарихына игътибарын булдыру, аны белергә тырыштыру. Халкыбызның үзенә лаек булган тарихын ачу һәм шуның аркылы татарның абруен тиешле баскычка күтәрү. Әгәр дә һәр татар кешесе үз милләте белән горурланса, аны яратса, телен, моңнарын онытмаса – йә Хода, тагын нәрсә теләргә кирәк булыр иде! Ул бит беркемнән дә үзен кыерсыттырмас иде. Ләкин моның өчен йөзебезне кызартмаслык, телебезне йоттырмаслык, исемнәребезне яшермәслек милли тарих кирәк. Булганмы соң ул? Әлбәттә, булган. Татар тарихы – бөтенләй башка тарих. Ләкин, күңел сизә, ул яшерелгән. Автор шуны эзләү юлына басты. Нәрсә килеп чыгар – ансын Аллаһ белә!

    Ошбу язмага кертелгән мәгълүматларны җыйганда төрле чыганаклар файдаланылды: кайчандыр укып, күңелгә сеңеп калган тарихи истәлекләр, кулда һәм китапханәләрдә табылган тарихи әсәрләр, электрон ресурслардагы материаллар. Шулай итеп, алга, хөрмәтле укучы!





    Илдус Хужин
    "Подлинная история татар" на татарском языке.
  • Илдус Хуҗин:
  • Егетнең кайтуы (хыялый бәян)
  • Ева – тор юлында (маҗаралы бәян)
  • Өченче орден (хыялый бәян)
  • Аю (хикәя)
  • Челпәрәмә килгән еллар (хыялый хикәя)
  • Кремльдә ыгы–зыгы (хыялый хикәя)
  • Яңа робинзоннар (яшүсмерләр өчен хыялый маҗаралы бәян)
  • Кызыл тәнлеләр юлбашчысы (хыялый бәян)
  • Топонимнар (Урта Уралдагы географик атамалар)
  • Җен түгәрәге (хикәя)
  • Татарның чын тарихы (Подлинная история татар)




  • ← назад   ↑ наверх