• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Галимҗан Гыйльманов

    ТӘРТИПСЕЗ МАЛАЙ

    (Хикәя)

    Марат, коридордан ишетелгән шау-шуга колак салып, алдында яткан китап-журналларны читкәрәк этеп куйды. Тыштагы тавышның сәбәбен ачыкларга теләп, урыныннан кузгалган гына иде, бүлмә ишеге шар ачылып китте дә мәктәпнең беренче тәртип бозучысы Бариев Илһам килеп керде. Дөресрәге, аны кемдер төртеп кертеп җибәрде. Малай артыннан ук кызарынган-бүртенгән Самига Гариповна күренде.

    — Марат Кәримович!.. Бүгеннән китәм, китәм!.. Үтерәләр болар мине. Кара син аны!.. Дәрес буе астан әдәби китап укып утырган бит... Егерме ел укытып, минем дәрестә беркемнең дә кулы парта астына төшкәне булмады. Ә бу китап укып утыра! Китәм!.. Йә мин, йә ул... Кара, кара, кызармый да бит үзе...

    Шулай сөйләнә-сөйләнә, Самига Гариповна, кулына килеп кергән беренче урындыкны эләктереп, Маратның каршысына ук килеп утырды.

    Мәктәп директоры завучның болай тузынуын беренче тапкыр күрә иде. Хәер, уку елы башланганга да бер генә ай бит әле... Марат белә, директор таләпчән булырга һәм танавын мышкылдатып торган менә бу малайга берәр җәза уйлап табарга тиеш. Тик нидән башларга соң сүзне? Әти-әниеңне чакыртабыз, дип янаргамы? Хәниф абый бу вакытта басуда булыр... Әнисә апа да көнен-төнен сарык фермасында уздыра. Юк, аларны борчымыйк әле. Мәктәп эчендә генә берәр хәл кылып булмасмы? Әйтик, мәктәп линейкасында кыздырып алырга мөмкин. «Кармак» дигән стена газетасына карикатурасын төшерергә була. Алай дисәң, ул газетаның рәссамы Илһам үзе түгелме соң әле? Җәй көне оештырыла торган турпоходтан калдырыргамы? Юк, бу да барып чыкмаячак. Илһам болай да җәй буе әтисе комбайнында ярдәмче булып эшли ич! Лагерьга да, сәяхәтләргә дә барганы юк. Җиде балалы гаиләгә аның эшләве дә ярап куядыр шул... Нишләргә соң әле?.. Әмма болай гына да калдырырга ярамый. Уңган булса да, тәртипсезлеккә дә тәртипсез инде анысы. Әнә бит, директор каршында торган килеш тә артына нәрсәдер яшереп маташа...

    Тынлык озаккарак сузылды. Ни дә булса эшләргә кирәк. Әнә, Самига Гариповна да өнәп бетерми бу паузаны...

    — Илһам бит әле синең исемең?

    Озаккарак сузылган тынлыкка инде күнегеп, балалык кызыксынуын яшерә алмыйча як-ягына карана башлаган Илһам директор тикле директорның шулай йомшак эндәшүен көтмәгән иде, ахры. Бермәл тын торганнан соң гына:

    — Ыһы... — дип сузды.

    — Биология дәресендә нигә чит китап укып утырдың? — Марат сорауның артык рәсми, ясалма чыгуын аңлады. Ләкин малайны ачыктан-ачык әңгәмәгә алып керергә нәрсәдер комачаулый иде аңа.

    Яшь директор, үзе дә сизмәстән, күз карашы белән бүлмә эчен йөгереп үтте һәм... завучның җанны өшетердәй салкын карашы белән очрашты. Бераз сынаулы, бераз шелтәләүле шушы караш күңеленең, теленең ачылып китүенә ирек бирми икән.

    Самига Гариповна Маратны аңлады. Карашларын тәрәзәгә күчереп, бермәл тын калып торды да, урыныннан дәррәү кузгалып, чыгып китте.

    — Димәк, сиңа Самига апагызның дәресе ошамый инде? Малай җавап кайтармады.

    — Нигә ошамый?

    — Нигә дип... Сания Гариповна этләрне акылсыз ди, ә аларда кешедәге кебек үк акыл бар. Минем Акбай әйткәннең барысын да эшли. Былтыр кош оясыннан карга баласы егылып төшкәч, янына беркемне дә китермичә саклап торган. Мин менгереп куйдым...

    — Кайсы дәресләр ошый соң сиңа?

    — Тарих белән физкультура.

    — Ни өчен?

    — Тарих... Анда Спартак турында язалар... Аннары герой малайлар хакында да... Ә физкультура көчле булырга өйрәтә.


    Директор урыныннан торды. Чишеп булмаслык катлаулы мәсьәләгә юлыккан кеше төсле, күңеленнән нидер исәпли-исәпли, бүлмә буйлап йөреп китте. Аннары кызу-кызу атлап Илһам янына килде, аның артына яшереп тоткан китабын кулына алды.

    Бу — Николай Островскийның «Корыч ничек чыныкты?» исемле китабы иде.

    Менә сиңа мә! Мәктәпнең иң тәртипсез малае Павкага гашыйк икән ләса! Әгәр шулай булса, бу бер дә начар түгел...

    — Ничек соң?

    — Нәрсә?

    — Китап, дим, ошыймы?

    — Ыһы!

    Сүз китапка күчкәч, Илһамның күзләре очкынланып китте. Ул башын күтәрде, кыюланып, тураеп басты.

    — Укып чыктыңмы соң?

    — Юк, менә география дәресендә...

    — Болай килешик без синең белән, Бариев. Бүген үзеңә каты шелтә эләкте дип уйла. Моннан соң дәрес вакытында китап уку бетсен. Очкыч ясап утырганыңны да ишетмим. Нәсим урындыгына кнопка да куйма...

    — Нигә, әләкләмәсен башка...

    — Ә син әләкләшергә юл калдырма. Кыскасы, шулай килешсәк кенә без Павка Корчагинның үлемсез тормышына лаек булырбыз. Ну, килештекме?

    — Килештек, абый!..

    — Ә хәзер бар... Тик онытма, китапны укып чыгу белән туры минем янга кер. Сөйләшәсе сүзләр бар, ярыймы?

    — Ярый, абый!

    Илһам күңеленә мөлдерәмә тулган сөенечен башка яшереп кала алмый иде инде — бүлмәне балкытып елмаеп җибәрде. Аннары, китабын куенына кысып, ишеккә йөгерде. Малай артыннан ачылып-ябылган ишектән мәктәп завучының ачулы йөзе генә күренеп калды.

    15 сентябрь, 1990 ел.


  • Ике дус һәм ак бабай хакында кыйсса (Хикәя)
  • Өндәге төш (Новелла)
  • Очрашу (Хикәя)
  • Тәртипсез малай (Хикәя)
  • Ясимә ятимә түгел (Хикәя)
  • Уен (Антихикәя)
  • Кыска хикәяләр (Цикл)
  • Илаһи көн (Тарихи хикәя)
  • Төнге кош (Хикәя)
  • «Педагог» (Хикәя)
  • Хак чишмәсе (Хикәя)
  • Туй котлавы (Хикәя-диалог)
  • Саташу (Хикәя)
  • Битлек (Новелла)
  • Чуар колак (Хикәя)
  • Кубарылу (Хикәя)
  • «Алтылы» (Тормыштан алынган хикәя)
  • Минем янга атлар килде... (Хикәя)
  • Туган көнсез малай (Хикәя)
  • Туй төне (Новелла)
  • Жан сурәте (Хикәя)
  • Сукыр язмыш (Хикәя)
  • Тамга (Хикәя)
  • Күзләр хакында хикәят (Фронтовик хатирәсе)
  • Степан рухына дога (Тормыштан алынган хикәя)
  • Үч хәтере (Хикәя)
  • “Сезгә хатын-кыз кирәкме?” (Хикәя)
  • Юл читендәге авыл (Хикәя)
  • Сынау – сыналу ул... (Хикәя)
  • Пәйгамбәрләр күпме яши? (Хикәя)
  • Кара төн (Кыйсса)
  • Өченче ишек (Хикәя)
  • Карындаш (Хикәя)
  • Йөрәк чире (Хикәя)
  • Кара каз (Әгерҗе ягында ишеткәннәр буенча)
  • Ходай бүләге (Бәян)
  • Дөнья чигендәге очрашу (Хикәя)
  • Күн итек кыйссасы (Хикәя)
  • Яшел тутый (Новелла)
  • Әнизәр (Хикәя)
  • Борылыш (Хикәя)
  • Җир астыннан юллар бар (Хикәя)
  • «Нимес» (Хикәя)
  • Тәкъдиргә юл (Хикәя)
  • Тәкъдирдән узмыш (Новелла)
  • Алдакчы тукран (Балаларга шигырьләр)
  • Күңелем сурәте (Шигырьләр, җырлар)
  • «Сәгадәт» бәхет дигән сүз (Хикәя)
  • Чәчәк сатучы егет (Хикәя)
  • «Похоронка» (Хикәя)
  • Йодрык (Хикәя)
  • Йолдыз (Новелла)
  • Лифтта (Хикәя)
  • Сөйгәнемнең исеме сиринә (Новелла)
  • Җир астындагы язмышлар (Хикәя)
  • Йорт иясе (Хикәя)
  • Гомер боҗрасы (Моңсу хикәя)
  • Кияү киче (Новелла)
  • Төнге күбәләк (Хикәя)
  • Шаһит (Хикәя)
  • Албастылар (хыялый кыйсса)
  • Оча торган кешеләр (бәян)
  • Язмышның туган көне (Повесть)
  • Җанбалык (Повесть)
  • Бөкре (Бәян)
  • Шартлау (Повесть)
  • Табылдык хатлар (Повесть)
  • Тимерче (Кыйсса)
  • Аллалар кайда яши? (Бәян)
  • Бала хакы (Бәян)
  • Сагышың булса, суга сал (Повесть)
  • Эт елы (Бәян)
  • Соңгы сугыш (Бәян)
  • Әткәйнең сугыш көндәлеге (Повесть-хатирә)
  • Җанбалык (Повесть)
  • Күрәзә (Повесть)
  • Фәрештә (Повесть)
  • Мөсәллим карт догалары (Хикәя)
  • Гөлләр дә елый (Хикәя)
  • Күңел күзең күрәме? (Хикәя)
  • Артист (Хикәя)
  • 1 нче июнь (Новелла)
  • Авылдаш (Хикәя)
  • Алтын кыйссасы (Хикәя)
  • Бүреләр һәм Иоһанн Себастьян Бах (Хикәя)
  • Балта остасы (Новелла)
  • Бәхет юлда яши (Хикәя)
  • Булат нигә йокламый? (Моңсу хикәя)
  • Ана сүзе (Хикәя)
  • Исемең ничек, Гадел? (Повесть)
  • Тозлы яңгыр (Гыйбрәтле кыйсса)
  • Хак (Бәян)
  • Әрем исе (Хикәя)
  • Гомер эзләү (Новелла)




  • ← назад   ↑ наверх