• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Галимҗан Гыйльманов

    БИТЛЕК

    (Новелла)

    Мин аны йөз битлек арасыннан сайлап алдым. Ниндидер сәер битлек иде ул. Кем йөзе, нәрсә йөзе булуын да әйтеп булмый, шатланамы ул, борчыламы — анысы да мәгълүм түгел. Минемчә, бу битлек яхшы кәефле кешеләргә көлә, кәефе кырылганнарны — үрти... Сәер, шулай бит? Нигәдер, нәкъ шушы битлекне сатып алырга булдым мин.

    Барысы да мин якын итеп йөргән танышымнан башланды. Ул мине быелгы Яңа ел мәҗлесенә үз дуслары янына чакырды. Ләкин бер шарт куйды: “Битлек киеп килү мәҗбүри”, — диде. Шундый гадәт икән: бу кичтә беркем дә үз йөзен ачмый. Әйе-әйе. Күпме телисең, шулкадәр күңелеңне ач, әмма чыраеңны күрсәтмә.

    Сер кешене һәрвакыт үзенә тарта. Мин, гомумән, үз гомеремдә сердән-сергә, аннары тагын сердән-сергә кадәр яшим, ахры. Шулай миңа кызык, ләкин болай шактый борчулы да... Бу сүзем дә үзем теләп алган бер борчу, бер хатирә хакында.

    Яңа ел мәҗлесендәге ул кызга мин шундук игътибар иттем. Ни өченме? Чөнки ул минеке кебек үк битлек кигән иде. Ниндидер сәер битлек, иясез, исемсез, җисемсез, димме?..

    Ләкин искиткеч мөлаем битлек иде ул! Югыйсә шундый ук битлек: төссез, чырайсыз... Әмма үтә дә тере һәм үз, газиз кебек тоелды миңа бу битлек!

    Шундук барып сүз катасым, танышасым килде. Беренче бию көен көтеп алдым да, бәхетемә, язмышыма ашыккан кебек, шул сәер битлек янына ашыктым.

    — Исәнмесез?

    — Сез врачмы әллә?

    — Врач булмасам — исәнләшмисезме?

    — Ой, гафу итегез! Артыграк кыланып ташладым бугай. Исәнмесез!..

    — Мин — Ислам.

    — О-о-о!

    — Аңламадым...

    — Нинди изге, дини исем!

    — Ә сез кем?

    — Гүзәл.

    — Гүзәл икәнегезне беләм. Исемегез кем, дим.

    — Исемем Гүзәл шул. Калганын белмим... Ә сез каян беләсез?

    — Тавышыгыздан.

    — Ничек инде?

    — Беләсезме, тавышыннан, сөйләшүеннән кешенең йөзен танып була бит. Тавышы никадәр ягымлы, тигез, хәтта, әйтер идем... моңлы булса, аның йөзе дә шундый ук матур, күркәм...

    — Ой, сез бик кызык кеше икән! Менә әйтегез әле — минем күзләрем нинди төстә?

    — Хәзер әйтәм... Хәзер... Зәңгәр! Зәңгәр төстә сезнең күзләрегез!

    — Ой, сез әүлияме әллә? Каян белдегез? Чынлап та зәңгәр бит минем күзләр... Әллә?..

    — Нәрсә әллә?

    — Сез мине беләсезме? — Кызның йомшак, моңлы тавышына сизелер-сизелмәс кенә шомлы аһәң килеп керде. Мин шушы хәлдән файдаланып калырга ашыктым.

    — Беләм шул!

    — Ой, сез куркыныч кеше икән...

    — Менә биш минут беләм инде мин сезне. Ә гомер буе белгән кебек, билләһи!

    — Ничек куркыттыгыз мине... — Гүзәл авыр итеп тын алып куйды да сылышын тигезләде. — Әллә нәрсәләр уйлый башлаган идем инде...

    — Ә күзегезнең төсен барыбер белдем!

    — Ой, чынлап та! Ә каян?

    — Әнә бит алар тулышып миңа карап торалар...

    Гүзәл яңгыратып көлеп җибәрде. Аңа кушылып мин дә көлдем.

    — Бигрәк юләр инде мин, әйеме, Мөселман?

    — Мөселман түгел, Ислам.

    — Барыбер инде... Ә синең күзләр кара, шулаймы?

    — Син әүлияме әллә?

    Гүзәл тагын көлде. Көлүе дә матур, мөлаем иде аның. Мин дә көлдем. Көлүен көлдем, әмма күңелем урыныннан кузгалган иде инде.

    Мин яңа танышыма бөтен барлыгым белән гашыйк булдым.

    Әһә! Аңа гашыйк булучылар миннән башка да җитәрлек икән. Мәҗлес башында, җаен туры китереп минем Гүзәлгә сүз катучылар күренгәләп торды. Гүзәл үзе дә аларны читкә типмәде, һәрберсе белән ягымлы сөйләшеп йөрде.

    Берара юкка чыгып та торды. Мин инде: “Китте микәнни, ныклап танышып та кала алмадым. Ә ул язмышым булса?..” — дип борчыла да башлаган идем.

    Миндә көнчелек хисе уянды. Болай да үз күчәреннән ычкынган күңелем тәмам тынгысызланды, тынгысызланып кына калмыйча, үртәлә, үпкәли башлады... Бер очрашканда Гүзәлнең искиткеч гүзәл, мөлаем битлегенә карап:

    — Син бүген популяр... — дип эндәштем.

    Гүзәл өчен бу яңалык иде. Беләм, шулай кылана гына. Әмма матур кылана!

    — Ой, шулаймыни?!

    Шушы “ой” дигәннәре үтерә дә инде. Минем өчен ул “яратам” дигән кебек яңгырый.

    Ләкин бу “яратам” сүзе башкаларга да әйтелә икән. Бервакыт, арыслан битлеге кигән берәү белән сыланып-сырпаланып торган Гүзәлемнең: “Ой, сез куркыныч кеше икән!” — дигән, миңа үтә дә таныш сүзе килеп ишетелде. Икенче бервакыт икенче бер битлеккә ул: “Күзләрегезнең төсен әйтимме, әйтимме?” — дип бәйләнеп тора иде.

    Минем кискен борылып каравыма ул да борылып карады. Миңа кыен булып китте. Борчулы йөземне күрсә? Шундук тынычландым. Каян күрсен ул?! Миндә бит битлек! Алай димә... Битлек аша да йөз күренми дип кем әйтә ала? Әнә бит — Гүзәлнең битлеге ул кадәр көлеп тормый хәзер... Шундый ук мөлаем, әмма көлми инде...

    Бервакыт шул мөлаем битлек үзе яныма килеп җиткән.

    — Әй, Имам... Обиделся, да?

    — Имам түгел, Ислам!..

    — Ой, тагын ялгышканмын...

    — Ялгыштың шул. Гүзәл, әйдә битлекләрне салабыз.

    — Юк, салмыйм. Син дә салма. Салып, нигә күңелгә авырлык алырга?

    — Алайса, әйдә бер дә салмыйбыз. Шушы битлекне бәхет битлеге итеп киябез дә, битлек кенә булуын онытканчы киеп йөрибез. Ул безнең чын йөзебезгә әверелер... Ә, Гүзәл?

    — Ислам, әйдә бер җиргә.

    — Кая?

    — Әйдә-әйдә, күрерсең...

    Мин аңа иярдем. Гүзәл мине түрдәге кысан гына бүлмәгә алып кереп китте. Күренеп тора: монда ул үз кеше, кайда нәрсә икәнен белә. Каршыбызга кызарынган-бүртенгән бер пар очрады. “Бүре” белән “Сарык”. Аларның нишләп йөргәннәрен каян беләсең, битлекләре булгандыр бит, дисезме? Белдем шул. Еш-еш сулыш алуларыннан белдем мин моны.

    Гүзәл, бүлмәгә килеп керү белән, ишекне эчтән бикләп куйды, утны сүндерде, битлеген салды, минекен дә тартып алды. Аннары, бер сүз дәшми-нитми, үбешергә үрелде.

    Әмма минем үбешәсем килмәде. Үбешәсе килмичә генә үбешә-үбешә шул хакта уйладым: “Болай булырга тиеш түгел! Кешечәрәк булырга тиеш иде! Димәк... Минем Гүзәл бая югалып торганда да шушында булган. Нишләп синең Гүзәлең булсын ул? Әнә — ул инде бөтенләй башка кеше. Тегесе мөлаем битлектән иде. Бу Гүзәлнең битлеге бүтән... Юк, аның хәтта битлеге дә юк...”

    Кулымның җылы шәрә тәнгә, күпереп тулышкан, йомшак күкрәкләргә орынуы мине айнытып җибәрде. Кай арада чишенеп өлгергән соң әле?!

    Бу көтелмәгән хәлдән чирканып, читкәрәк тайпылганмын, ахры, Гүзәл шелтәләп әйтеп куйды:

    — Әйдә инде тизрәк! Безгә ун минут вакыт бирелгән, өлгерергә кирәк!

    Мин ничек битлегемне эзләп тапканымны, ничек залга, башка битлекләр янына чыгып китүемне хәтерләмим дә. Үзеннән-үзе шулай килеп чыкты. Дөрес эшләмәдем бугай. Әмма дөрес тә эшләдем!

    Бераздан таныш битлек тә чыкты. Озак кына минем якка карап торды, аннары, кырт борылып, шактый исереп алган арыслан янына китте. Җәнлекләр патшасына шул гына кирәк иде, Гүзәлнең, үрелеп, аның колагына нидер пышылдавы булды, тегесе шундук җанланып китте, кызны култыклап алды. Бераздан алар, бер-берсенә сыенышып, түрдәге “мәхәббәт бүлмәсенә” кереп баралар иде инде.

    Бүлмәгә кереп китәр алдыннан Гүзәлнең битлеге миңа таба борылып карады. Юкка карады. Баягы мөлаем битлек күңелемнән китмичәрәк тора иде әле. Менә хәзер ул кинәт кенә каядыр юылып төште, юкка чыкты. Күз алдымда салкын, ямьсез, төссез хәтта мәгънәсез бер чырай гына торып калды.

    Үземнең битлек тә Гүзәлгә алай ук матур, мөлаем булып күренмәгәндер. Чөнки бу минутта күңелемнән күзләрем аша бәреп чыккан авыр хисләр бер катыргыны гына түгел, йөз кат корычны да эретеп чыгарлык кайнар, ярсу иде. Мин иләмсез, шыксыз битлегемне бер читкә атып, авыр хисләр артымнан ияреп өлгермәсен өчен, ишекне кискен ябып, урамга чыгып киттем. Подъезддан килеп чыккач, танышым яшәгән фатирның тәрәзәләренә күтәрелеп карадым. Шул мәлдә читтәге тәрәзәләрнең берсендә ике шәүлә, бер-берсенә омтылып, бергә кушылды, яңа бер шәүләгә әверелде. Бераздан, бүлмәдәге ут сүнеп, бу шәүләне дә төпсез, мәгънәсез караңгылык үзенә йотты...

    Мин, бу күңелсез көнемне артта калдырып, чын, яңа, ымсындыргыч тормышка ашыктым.

    6 декабрь, 2003 ел.

  • Ике дус һәм ак бабай хакында кыйсса (Хикәя)
  • Өндәге төш (Новелла)
  • Очрашу (Хикәя)
  • Тәртипсез малай (Хикәя)
  • Ясимә ятимә түгел (Хикәя)
  • Уен (Антихикәя)
  • Кыска хикәяләр (Цикл)
  • Илаһи көн (Тарихи хикәя)
  • Төнге кош (Хикәя)
  • «Педагог» (Хикәя)
  • Хак чишмәсе (Хикәя)
  • Туй котлавы (Хикәя-диалог)
  • Саташу (Хикәя)
  • Битлек (Новелла)
  • Чуар колак (Хикәя)
  • Кубарылу (Хикәя)
  • «Алтылы» (Тормыштан алынган хикәя)
  • Минем янга атлар килде... (Хикәя)
  • Туган көнсез малай (Хикәя)
  • Туй төне (Новелла)
  • Жан сурәте (Хикәя)
  • Сукыр язмыш (Хикәя)
  • Тамга (Хикәя)
  • Күзләр хакында хикәят (Фронтовик хатирәсе)
  • Степан рухына дога (Тормыштан алынган хикәя)
  • Үч хәтере (Хикәя)
  • “Сезгә хатын-кыз кирәкме?” (Хикәя)
  • Юл читендәге авыл (Хикәя)
  • Сынау – сыналу ул... (Хикәя)
  • Пәйгамбәрләр күпме яши? (Хикәя)
  • Кара төн (Кыйсса)
  • Өченче ишек (Хикәя)
  • Карындаш (Хикәя)
  • Йөрәк чире (Хикәя)
  • Кара каз (Әгерҗе ягында ишеткәннәр буенча)
  • Ходай бүләге (Бәян)
  • Дөнья чигендәге очрашу (Хикәя)
  • Күн итек кыйссасы (Хикәя)
  • Яшел тутый (Новелла)
  • Әнизәр (Хикәя)
  • Борылыш (Хикәя)
  • Җир астыннан юллар бар (Хикәя)
  • «Нимес» (Хикәя)
  • Тәкъдиргә юл (Хикәя)
  • Тәкъдирдән узмыш (Новелла)
  • Алдакчы тукран (Балаларга шигырьләр)
  • Күңелем сурәте (Шигырьләр, җырлар)
  • «Сәгадәт» бәхет дигән сүз (Хикәя)
  • Чәчәк сатучы егет (Хикәя)
  • «Похоронка» (Хикәя)
  • Йодрык (Хикәя)
  • Йолдыз (Новелла)
  • Лифтта (Хикәя)
  • Сөйгәнемнең исеме сиринә (Новелла)
  • Җир астындагы язмышлар (Хикәя)
  • Йорт иясе (Хикәя)
  • Гомер боҗрасы (Моңсу хикәя)
  • Кияү киче (Новелла)
  • Төнге күбәләк (Хикәя)
  • Шаһит (Хикәя)
  • Албастылар (хыялый кыйсса)
  • Оча торган кешеләр (бәян)
  • Язмышның туган көне (Повесть)
  • Җанбалык (Повесть)
  • Бөкре (Бәян)
  • Шартлау (Повесть)
  • Табылдык хатлар (Повесть)
  • Тимерче (Кыйсса)
  • Аллалар кайда яши? (Бәян)
  • Бала хакы (Бәян)
  • Сагышың булса, суга сал (Повесть)
  • Эт елы (Бәян)
  • Соңгы сугыш (Бәян)
  • Әткәйнең сугыш көндәлеге (Повесть-хатирә)
  • Җанбалык (Повесть)
  • Күрәзә (Повесть)
  • Фәрештә (Повесть)
  • Мөсәллим карт догалары (Хикәя)
  • Гөлләр дә елый (Хикәя)
  • Күңел күзең күрәме? (Хикәя)
  • Артист (Хикәя)
  • 1 нче июнь (Новелла)
  • Авылдаш (Хикәя)
  • Алтын кыйссасы (Хикәя)
  • Бүреләр һәм Иоһанн Себастьян Бах (Хикәя)
  • Балта остасы (Новелла)
  • Бәхет юлда яши (Хикәя)
  • Булат нигә йокламый? (Моңсу хикәя)
  • Ана сүзе (Хикәя)
  • Исемең ничек, Гадел? (Повесть)
  • Тозлы яңгыр (Гыйбрәтле кыйсса)
  • Хак (Бәян)
  • Әрем исе (Хикәя)
  • Гомер эзләү (Новелла)




  • ← назад   ↑ наверх