• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Галимҗан Гыйльманов

    КАРА ТӨН

    (Кыйсса)

    Иң гадәти тарих: Тәңгәрәй, хатыны белән әрепләште-әрепләште дә, гомер буе бергә яшәгән кешегә әйтергә мөмкин булган иң соңгы сүзләрне әйтеп, тышка, дөресрәге, кышка чыгып китте. Ә быел кыш карлы, буранлы һәм салкын булды. Мең еллык алышынганда шулай була, диләр. Кем белгән инде, мең ел яшәгән кеше юк ласа.

    Машинасына чыгып утырды утыруын, тик кая барачагын әлегә белеп бетерми иде Тәңгәрәй. Аның барыр урыны да юк. Сәбәбе дә юк. Бер сәбәп бар икән. Ул үзенең хәләл җанына урын таба алмый бүген. Әллә нәрсә генә булды. Урамдагы буран тавышына кушылып, көне буе күңеле сызылды, йөрәк өзгәләнде, җаны үрсәләнде...

    Ел ахырында гел шулай була аның белән. Бүген – гасырлар алышынган мәл. Яңа меңъеллыкка күчәргә азапланып яткан вакыт. Бу инде вак-төяк түгел. Аның Фәридәсендә ул вак-төяк... Ире кайтып керергә дә өлгермәде, чәпчергә тотынды:

    – Бөтен кешенең ирләре ир кебек. Өйләрен кайгыртудан башлары чыкмый... Кем өй сала, кем яңа фатир юнәтә, кем акча җыя, кибет ача, чит илгә йөри... Ә син!.. Әйтер идем инде... Көне буе руль артында утырып, тәмам дөнья гамен онытасың... Дөнья башка хәзер, яшәү башка!!! Тормышка ябышып ятмасаң, хәзер артыңа тибеп чыгара ул. Шулай түгелмени? Әйтер идем инде!..

    Тәңгәрәй белә: быел ул чынлап та әлләни кыра алмады, әллә ничек кенә, күз ачып йомган арада үтте дә китте егерменче гасырның соңгы елы. Агач юнәтәм, җир алам, дигән иде. Машинасын алыштырырга да нияте бар иде. Акчалырак эш карарга иде исәбе. Хатынына тун, олы малаена яхшы велосипед алырга да уйлаган иде... Бер җаен китереп, мәчеткә кереп чыгарга иде исәбе, хәер биреп, дога укытып кайтырга иде. Кая ул мәчет, улы укый торган мәктәпкә дә кереп чыга алмады. Сентябрьдә үк укытучысы: «Әтиең белән сөйләшәсем килә», – дип җибәргән әнә. Их, нишләптер барып чыкмый әле бу тормыш дигәннәре... Язмыш та мәрхәмәтен күрсәтәм дип тормый... Тик... Нәрсә соң ул язмыш?.. Күргән кеше юк ласа аны...

    Тәңгәрәй, авылның соңгы урамын чыгып, олы юлга борылганда да кая барасын төгәл белми иде әле. Шулай да, тынгысызланып борчылган күңеле аны сигез чакрымдагы күрше авыл юлына алып кереп китте. Дөресрәге, ул ниндидер чокырга, упкынга төшеп киткәндәй булды. Юлның як-ягына өелгән кар таулары аша берни күрерлек түгел. Кырга чыккан саен усаллана барган буран, шул кар өемнәренә менеп, муеннарын боргалый-боргалый улый да, кинәт юашланып, кабат юл өстенә шуышып төшә, аннары кабат ярсынып машина тәрәзәсенә килеп сылана...

    Юлда кар калын. Машина көчәнә-көчәнә, соңгы көрчегенә бара. Тәңгәрәй буранга каршы юлга чыгуына үкенә дә башлаган иде инде. Көн дә күзгә күренеп кичкә авыша, ичмасам – офыктагы эңгер бөтен күк буенча тартылырга әзерләнеп беткән. Шул эңгер пәрдәсен ертып, алдагы уйсулыклар артыннан ниндидер ут җемелдәп киткәндәй булды. «Әһә! Әҗем авылы бит бу! Димәк, юлның тап уртасы... Борылып азапланганчы, барырга да барырга инде... Юл биргәнгә юнь бирә ди бит...»

    Әҗемдә аның җан дусты яши. Мансур. Механик булып эшли. Бергә үстеләр. Бергә армиядә булдылар, бергә өйләнештеләр. Фәридә белән Наилә – Мансурның хәләле – бертуганнар. Җәй көннәрендә күрешмәгән көннәре сирәк була. Карлы-буранлы кыш кына араларын өзебрәк тора – менә бер атналап инде очрашканнары юк. Ә бит Яңа ел бәйрәмен бергәләп каршы алырга уйлашканнар иде... Ул хакта да сөйләшәсе бар. Чынлап та, нигә дисә, шул Яңа ел хакында килешергә бара бугай Тәңгәрәй.

    Бара да, бармый да. Юлда кар калынайды. Буран көчәйде. Машина ешрак туктый башлады. Тәңгәрәй берничә мәртәбә, тышка чыгып, кар көрәп алды. Ләкин барыбер ерак китә алмады. Ике авыл урасындагы иңкүлектә, машина борыны белән көрт өеменә төртелеп, туктап калды. Үч иткәндәй, машинасы да сүнде. Гомердә булмаганча, сүнде дә куйды. Җансыз, өнсез калды. Бу юлы Тәңгәрәй ишекне ачып тышка чыга алмады. Битләрне кисеп-кисеп камчылаган буран аны кабат эчкә куып кертте. Башын руль өстенә куеп, эченнән сыза-сыза, уй гаменә бирелде.

    «Нәрсә инде бу? Күз күреме аралыкта юлдан калын, япа-ялгызы утырсын әле, ә?! Фәридә нишләп йөридер анда? Аның тавыш-тыны булмаса, чыгып китәр иде мени ул бу пәри туена?

    Гап-гади кеше ләса ул. Миллионлаган кешеләрнең берсе. Шундый ук гади генә тормышта яши. Артык кайгысы да, үтереп мактарлык шатлыгы да юк. Иң мөһиме һәм иң кирәге бар аның – хатыны Фәридә белән ике улы бар. Шул уллары өчен яши дә хәзер ул. Ходай насыйп иткән шушы тыйнак, гади тормыштан һич чыга алмый, чыгарга теләп тә тормый...

    Барга канәгать булып яшәргә күнеккән ул. Бөтен теләкләре дә шул хакта: сабырлык кирәк, разыйлык кирәк, бәхиллек кирәк...

    Тәңгәрәй, машина эчендә утыра торгач, өши башлады. Ул, ишек ярыкларыннан ыжылдап кергән кыштан да түгел, күбрәк күңелендә талкынган чуар уйлардан өшеде, ахры. Ләкин бу салкынлык артында ниндидер шом, дөресрәге, моң туа барганын тойды Тәңгәрәй. Әлеге талгын, сихри моң аны бик тиз иләсләндереп җибәрде. Тәненә, җанына, йөрәк түренә сихри җылылык, хәтта кайнар сулыш җиле бөркелеп керә башлады. Шул җылыга ойый барган Тәңгәрәй, маңгаен руль өстенә куеп, күзләрен йомды...

    Ләкин ул күңелендәге җылы белән озак юана алмады. Җанын тынгысызлап торган теге моң аны кабат уятты. Уятты да, алдында көрткә күмелә барган машина тәрәзәсенә күтәрелеп карарга мәҗбүр итте. Ә анда... Ниндидер кар бөртеге пыялага ябышып каткан да җемелдәп балкып тора... Юк, кар бөртеге дә түгел бу, ут бөртеге. Тәрәзә артындагы ул ут ай-һай серле иде.

    Күңелләрне, язмышларны ышандырып, үзенә чакырып торучы бу ут бөртегеннән күзен алмыйча гына Тәңгәрәй машина ишеген ачты. Ишек төбенә сырыла башлаган кар көртен этә-төртә тышка чыкта да теге ымсындыргыч җемелдәвеккә таба китте. Быел кар тирән, бот төбеннән карга чумып, кармаланып, хәтта йөзеп барырга туры килә.

    Ләкин һич кенә дә якынаймады. Тәңгәрәй инде, үрдән төшеп, үзәнлекне үтеп чыкты, каршындагы Әмәт тавына барып төртелә язды... Тау төбенә урнашкан изге чишмәләрнең челтерәвек тавышы да ишетелгән кебек хәтта...

    Серле җемелдәвек янына ул көтмәгәндә килеп чыкты. Җемелдәвек дигәннәрең дөрләп янып яткан учак икән. Агач ялгашы буйлап ургылып-ургылып аккан чишмәгә терәп үк дөрләтелгән учак. Кышкы салкынга, буранга да исе китмичә, басылып кына янып ята. Менә хикмәт, монда буран да юк. Хәтта кар да юк. Учак тирәсендә урыны-урыны белән чирәмлек җәйрәп ята...

    Монда җылы, рәхәт булса да, кышның авызыннан килеп чыккан Тәңгәрәй исә нык кына өшегән иде. Ул шундук учак каршына чүмәләп, суыкка, салкын дымга күшеккән кулларын учак өстенә сузды... Сузды да, утта пешкән кебек, тартып та алды. Аның зиһененә дөнья гаме белән бәйле уйлар керә башлаган мизгел иде бу. «Тукта! Нинди учак соң бу? Иясе кем аның? Кышның иң озын бер төнендә, кыш буе кеше аяк басмый торган аулак бер җирдә нинди серле учак бу? Нинди могҗизалы урын? Әнә бит – тирә-якта бер эз дә юк. Кеше-мазар йөргән җир түгел бу... Алайса, каян соң бу учак? Кем яккан аны? Нигә? Ни өчен?..

    Тәңгәрәй, үзен-үзе белештермичә, иреннәре читенә учларын бөрештереп, тирә-якка тыйнак кына өрән салып куйды:

    - Э-һе-һей!.. Э-һе-һей!..

    - Һе-һей!..

    Юк, кайтаваз түгел бу. Ниндидер чит тавыш... Җир астыннан чыккан кебек, гөрелдәп ишетелә. Әллә?.. Әллә күк катларыннан ук килеп ирешәме ул Тәңгәрәй колагына?

    - Һе-һей!..

    Тавыш тагын кабатланды. Тәңгәрәй, куркуыннан, чүгеп үк куйды. Як-ягына каранды.

    - Кем син? Әй! Син кайда? Ә?..

    - Мин монда, адәм баласы. Курыкма, мин сиңа тимим...

    - Ә? Кайда? Кем син?..

    Тәңгәрәй, күпме каранса да, барыбер берни күрә алмады. Аңы гына түгел, күз аллары томаланган иде аның бу вакытта.

    - Утка кара, адәм баласы...

    Шулвакыт ут-учак гөлтләп балкып китте, күпереп, өскә – кире караңгылыгына томырылып менеп китте. Шул бер мизгеллек балкышта учак янәшәсендә таягына таянып басып торган бер карт шәйләнеп калды. Итәк-чабулары җиргә кадәр ап-ак җилән кигән. Башында – түбәсе очлаеп торган, шундый ук ак башлык, йөз-битен ап-ак сакал-мыек баскан, куе кашлары астыннан, утлы күмер кебек җемелдәп, бер пар кара күз карап тора...

    Кеше дисәң, кеше түгел, рух дисәң...

    – Рух мин, рух... Шушы җирнең рухы, иясе...

    - Рух? Син – рухмыни? – Бу сорауны Тәңгәрәй акылдан шашмас өчен генә бирде.

    - Әйе, мин син яшәгәр җирнең рухы, син торган җиһанның изге карты.

    - Син дөнья картымы? Димәк, син язмыш белән дә дус?

    - Язмыш – минем ихтыярда. Әмма мин аңа әмер бирә алмыйм... Мин аңа әмер бирсәм, көчемне югалтам. Ә нигә сиңа язмыш?

    - Миңа бик кирәк ул. Тормышым бер дә рәтләнә алмый. Өйдә хатын үртәлә. Эшемдә дә әллә ни алга китеш юк. Өй салам дидем, ел буена бер бүрәнә дә юнәтә алмадым. Ни тынычлыгым юк, ни акчам... Аптыраганнан әйтәм инде, берәр нәрсә хәл итеп булмыймы, дип соравым гына.

    - Аңладым мин сине, адәм баласы. Бүген нинди төн икәнен беләсеңме?

    - Бүгенме? Бүген... Бүген иң озын төн бит... Нардуган бүген! Кара төн!

    - Әйе, бүген – кара төн... Төннең нәкъ уртасында шушы учак тирәсенә дөнья рухлары җыелачак... Изге төн хакына мин сиңа ярдәм итә алам, – бүген рухларның изге мәле, язмышның итәгатьле, игелекле чагы...

    - Рәхмәт сиңа, кем...

    - Кем дисәң дә ярый. Чын исемем минем – Тәңрух. Ә син Тәңгәрәй, шулаймы?

    - Әйе, каян белдең? Әй, онытканмын, син бит рух, ә рухлар барысын да белә...

    - Синең исемең генә түгел, күңелең дә изгелеккә ачык, адәм баласы. Син – рухлар бәхиллегенә ирешә алган сирәк адәми затларның берсе. Бар инде, кайт. Үз динеңдәге догаларыңны укы да юлга кузгал. Барысы да әйбәт булыр, гаиләңдә тынычлык, татулык урнашыр, балаңа тәүфикъ, тырышлык иңәр, өй салырсың, тормышың бөтенәер, озын гомер яшәрсең...

    – Рәхмәт сиңа, изге рух... Мин сине бервакытта да онытмам. Мин сиңа дога кылып торырмын. Күңелемдә яшәтермен. Моннан соң мин үз тормышыма катырак ябышырмын, гаиләмне ныграк карармын, балаларымны әйбәтрәк тәрбияләрмен, хатынымны күбрәк кадерләрмен, тормышның да, яшәүнең дә кадерен күбрәк белермен...

    Тәңгәрәй, башын иеп саубуллашты да, кырт борылып, килгән эзе буйлап юлга таба китте. Артына борылып карамады, эзгә-эз басып бара торгач, кар күмеп китә язган машинасы янына килеп тә чыкты. Көч-хәл белән ишеген ачып, кереп утырды. Маңгаен руль өстенә куеп, күзләрен йомды... Әле генә күз алдыннан үткән вакыйгаларны онытылырга теләде, аң-зиһенен сарган шомлы да, тантаналы да уйларны куып җибәреп, үзенең эчке асылына, җан түренә кереп бикләнергә, аннары җәһәт кенә күңел бикләрен төшерергә ашыкты...

    Ләкин бу барып чыкмады, ниндидер хәтәр гөрелдәвек аны сискәнеп уянырга мәҗбүр итте. Күңеленә килгән иң беренче уй «Әллә теге рухлар учак тирәсенә җыела башладымы инде?» дигән уй, дөресрәге, шом булды.

    Ниндидер көчкә буйсынып, Тәңгәрәй башын күтәрде һәм ... күзләрне әрнет-кеч дәрәҗәдә көчле, шаукымлы ниндидер нур балкышына тап булды...

    Тәңгәрәй теләсә-теләмәсә дә баягы учак балкышы хакында уйлады. Нишләп монда күчкән соң әле ул ут-учак? Рухлар үзләре дә мондамы? Әнә, әнә – шунда... Кулларын болгый-болгый бу таба киләләр...

    Тәңгәрәйнең җаны, куркуыннан, аяк астына ук төшеп ятты. Күңелдәге уйларның тарткалашына түзәрлек әмәл юк... «Нигә бу болай булды әле? Рухларны рәнҗетерлек нинди ярамаган эш эшләде соң ул? Бары тик язмышыннан мәрхәмәтлерәк булуын, тормышының бөтенәюен сорады. Шул гына... Калдырыгыз, тимәгез, какмагыз машинаның тәрәзәсен...»

    - Әй! Тәңгәрә-ә-әй! Ач ишегеңне! Син исәнме анда? Тәңгәрә-ә-әй!...

    Менәтерә, баҗасы ласа бу. Мансур! Әллә Мансур кыяфәтенә кереп килгән рухмы? Алдап, Тәңгәрәйне тышка чыгармакчы буламы? Үзенә йолып алырга телиме?

    - Тәңгәрә-ә-әй! Ач ишегеңне! Бу мин – Мансур!.. Баҗаң! Наиләнең ире!..

    Ярсып тәрәзә төйгән бу зат чынлап та Мансурга охшаган. Рухлар машина тирәсендә бу кадәр өзгәләнеп йөрмәс иде.

    Тәңгәрәй, салкында ойый башлаган тәнен чак-чак кыймылдатып, машина ишеген ачып җибәрде, әмма шундык тышка чыгарга кыймады әле...

    - Нишләп утырасың монда, баҗай?

    - Менә, карга күмелеп калдым... Сиңа бара идем... Яңа елны сөйләшергә...

    - Бәй, мин дә сезгә шул хакта сөйләшергә барам ласа! Наилә куып җибәргәндәй җибәрде. Юл булмагач, гаражга кереп, трактор алып чыктым... Әйдә, тагабыз, утырма болай, чык, катып беткәнсең бит инде...

    Тәңгәрәй дәшми-нитми генә чыкты да Мансур кулындагы көрәккә барып ябышты, тәгәрмәчләре тирәсенә түшәлгән көрт өемен көри дә башлады...

    ...Өйдә Тәңгәрәйне югалтканнар. Фәридә елап-шешенеп беткән. Ишектән күренү белән иренең күкрәгенә капланды, үкси-үкси тәкърарларга кереште:

    - И Тәңгәрәйкәем, рәнҗеттем мин сине, кичер зинһар, шайтан котырткандыр, шул гына телемне бозгандыр, әллә нәрсәләр әйтеп бетердем бит... Булганга разый булып яшәргә кирәк тә соң...

    Тәңгәрәй хатынының су кебек йомшак чәченнән сыйпады, аны, үз итеп, кадерләп, куенына кысты.

    - Ярый, булды инде, булды... Әллә нәрсәләр уйлама... Нинди рәнҗү ул... Без бит бер гаилә, бер язмыш кешеләре...

    - Чыгып кына киттең... Йөрәгемдә бер тамыр кылт итеп өзелде дә куйды... И курыктым инде... Бер-бер хәл булмадымы, дип уйладым, бөтен тормышыбыз искә төште, барысын да кабат кичереп чыктым...

    - Мин дә... Мин дә күп уйландым, Фәридә. Хәзер безнең барысы да әйбәт булыр, яме... Мин моны сиңа вәгъдә итәм.

    Ир белән хатын очрашуының серле шаһиты булып янәшә басып торган Мансур үзен кая куярга да белмәде. Бер-берсен кадерләп, сөеп-назлап, аерылыша алмыйча торган хәләл җаннарга карап, үзе дә иләсләнеп китте, ахры, тамакларын кыргалап, күз төпләрен сөрткәләде...

    - Мин ни... Яңа ел турында әйтәм дә китәм... Наилә көтә анда... Югалткандыр бәгырь... Ни... Килерсез, яме. Бергә каршыларбыз...

    Мансурны барыбер чәй эчермичә җибәрмәделәр. Наиләгә күчтәнәч төрделәр. Тау кадәр трактор, утлары белән авыл урамын тутырып, буран эченә кереп югалган гына иде, өстендәге карны кага-кага, чаттан улларының укытучысы килеп чыкты. «Бу дөм караңгы төндә нишләп йөри икән», дип уйлап та бетерә алмадылар, Камил Рәхимович йомышын әйтеп тә өлгерде:

    - Туры килүегез әйбәт булды. Үз классымны барлап йөрим. Әйбәт укыганнары өчен безнең балаларны кышкы каникулда бер атнага чит илгә җибәрәләр. Шуңа сезнең ризалыгыгыз кирәк. Җибәрәсезме?

    - Җибәрәбез, җибәрмибезме соң?! Барсын, күрсен, кеше белән аралашсын... Әзрәк җыйган акча да бар... Барыбер өйгә кертеп булмады, тик ятмасын...

    - Сез аңламадыгыз мине, Фәридә ханым. Бушка баралар алар. Хөкүмәт исәбенә. Әйбәт укыган өчен...

    - Алаймыни? Һай әйбәт була икән... Безнең малай шулай яхшы укыймыни?

    - Акыллы егет үстергәнсез сез. Моның өчен рәхмәтән башка сүз юк...

    Барысы да канәгать булып аерылыштылар. Ләкин кунаклар моның белән генә бетмәде әле. Төн уртасы якынлашып килгәндә, тыштагы буранның иң котырган бер вакытында, Тәңгәрәйләрнең капка төбенә ниндидер «УАЗ» машинасы килеп туктады.

    Колхоз рәисе Марат Абдуллович икән. Йомышын шундук әйтмәде. Ике чынаяк чәй эчеп, шулкадәр үк мәй төшереп алгач кына әйтәсе сүзенә кереште:

    - Хәтерлисеңме, Тәңгәрәй, теге вакытта, син шәһәргә китәм дип һавалана башлагач, мин сиңа нәрсә дигән идем?

    - Әллә... Каян хәтерлисең инде аны? Егерме еллап вакыт үткән бит инде...

    - Во! Егерме ел шул! Нәкъ егерме ел! Ну? Исеңә төштеме?

    - Юк, нәрсә булды соң егерме ел элек? Йә, әйт инде, болай да башым тубал кебек, хет син җәфалама, Марат Абдуллович...

    - Нәкъ егерме ел элек мин сиңа әйткән идем. Колхозда калсаң, егерме ел әйбәт кенә эшләсәң, өй салып бирәм, дигән идем. Вот! Аңладыңмы инде?

    - Юк, аңламадым...

    - Өйле итәм мин сине, Тәңгәрәй. Гыйнварда ук буралык агач кайтачак, язга бура әзер булачак, ну, көзгә күтәреп тә куярбыз, насыйп итсә... Ә? Син моңа ничек карыйсың?

    - Ничек дип... Әйбәт карыйм. Рәхмәт сиңа... Сезгә... Марат Абдуллович...

    - Синең өчен генә тырышуым түгел. Алай уйласаң, нык ялгышырсың. Колхозга кеше җитми. Синең йортлы булуыңны күреп, яшьләр авылда кала башламасмы дип өтәләнүем...

    Шулай итеп, бер кичтә Тәңгәрәйнең тормышы бөтенәйде дә куйды. Әмәт тавы буендагы изге чишмә янында очраган Тәңрух әйткәнчә килеп чыкты. Бөтен тормышы, хәтта язмышы кискен үзгәрде Тәңгәрәйнең. Бер төн эчендә үзгәрде. Үзгәрер дә шул. Төннең ниндие бит?! Иң озыны, иң карасы! Рухлар төшкән төн!..

    Ничек кенә күңеленә үрмәләп керергә тырышсалар да, Тәңгәрәй бу сәер уйларны читкә куарга тырышты. Нинди Тәңрух? Нинди кара төн? Боларның барысы да уйдырма, әкият бит! Ул руль артында йоклап кына киткән иде, төш кенә күргән иде, башка берни дә түгел... Дөнья, тормыш, язмыш мәсьәләсенә килгәндә, барысының да очы очка ялгана: хатынына яратып өйләнде ул, яшәвен дә яратып яшәде, балалары кечкенәдән әйбәт, акыллы булды, ә инде яңа йортка килгәндә, анысы колхоз рәисенең намус эше, вәгъдә биргән икән, үтәсен!..

    х х х

    Бер атнадан Мансурларга Яңа ел бәйрәме каршыларга киттеләр. Кәефләре күтәренке. Нишләп күтәренде булмасын. Малайлары Англиягә китеп барды. Ике көн элек кенә пилорам янында тәгәрәшеп яткан агачларны карап кайттылар, бурага дигәннәренә билге салып чыктылар... Барысы да тәртиптә. Ничек теләделәр, шулай килеп чыкты. Кешечә, барысына да канәгать булып яшәсәң, Ходай тәгалә үзе китереп куя ул юлыңа. Боларның барысы да Тәңгәрәй белән Фәридәнең тырышлыгыннан һәм Ходай тәгаләнең игелегеннән туган бәрәкәтләр...

    Әмәт тавына якынлашкан саен Тәңгәрәйнең йөрәге тынгысызлана барды. Бер атна элек булган хәлләргә ышанмаса да, ул вакыттагы күңел тетрәнүләрен исенә төшереп, ул әледән-әле сагаеп, шомланып куя.

    Юлдагы кар көртләрен як-якка эттереп чыкканнар. Теге чакта Тәңгәрәйнең машинасы тукталып калган урында аеруча кар күп. Әмәт тавы төбендәге изге чишмәгә алып төшә торган үзәнлек чак-чак кына күренеп тора. Шул үзәннең тап уртасыннан чишмәгә таба бер тасма сузылып китә... Ниндидер сукмак... Бу шомлы мәлдә кем генә кереп йөрде икән соң ул аулак урынга?

    Шулвакыт Тәңгәрәйнең йөрәге тибүдән туктады. Сулышы буылды. Зиһене ялгышты. Күңеле исәнгерәде... Очсыз-кырыйсыз кар диңгезендә аның нәкъ бер атна элек үткән, хәтәр бураннар да күмеп китә алмаган эз-сукмагы җәйрәп ярылып ята иде...

    25 март, 2006 ел.

  • Ике дус һәм ак бабай хакында кыйсса (Хикәя)
  • Өндәге төш (Новелла)
  • Очрашу (Хикәя)
  • Тәртипсез малай (Хикәя)
  • Ясимә ятимә түгел (Хикәя)
  • Уен (Антихикәя)
  • Кыска хикәяләр (Цикл)
  • Илаһи көн (Тарихи хикәя)
  • Төнге кош (Хикәя)
  • «Педагог» (Хикәя)
  • Хак чишмәсе (Хикәя)
  • Туй котлавы (Хикәя-диалог)
  • Саташу (Хикәя)
  • Битлек (Новелла)
  • Чуар колак (Хикәя)
  • Кубарылу (Хикәя)
  • «Алтылы» (Тормыштан алынган хикәя)
  • Минем янга атлар килде... (Хикәя)
  • Туган көнсез малай (Хикәя)
  • Туй төне (Новелла)
  • Жан сурәте (Хикәя)
  • Сукыр язмыш (Хикәя)
  • Тамга (Хикәя)
  • Күзләр хакында хикәят (Фронтовик хатирәсе)
  • Степан рухына дога (Тормыштан алынган хикәя)
  • Үч хәтере (Хикәя)
  • “Сезгә хатын-кыз кирәкме?” (Хикәя)
  • Юл читендәге авыл (Хикәя)
  • Сынау – сыналу ул... (Хикәя)
  • Пәйгамбәрләр күпме яши? (Хикәя)
  • Кара төн (Кыйсса)
  • Өченче ишек (Хикәя)
  • Карындаш (Хикәя)
  • Йөрәк чире (Хикәя)
  • Кара каз (Әгерҗе ягында ишеткәннәр буенча)
  • Ходай бүләге (Бәян)
  • Дөнья чигендәге очрашу (Хикәя)
  • Күн итек кыйссасы (Хикәя)
  • Яшел тутый (Новелла)
  • Әнизәр (Хикәя)
  • Борылыш (Хикәя)
  • Җир астыннан юллар бар (Хикәя)
  • «Нимес» (Хикәя)
  • Тәкъдиргә юл (Хикәя)
  • Тәкъдирдән узмыш (Новелла)
  • Алдакчы тукран (Балаларга шигырьләр)
  • Күңелем сурәте (Шигырьләр, җырлар)
  • «Сәгадәт» бәхет дигән сүз (Хикәя)
  • Чәчәк сатучы егет (Хикәя)
  • «Похоронка» (Хикәя)
  • Йодрык (Хикәя)
  • Йолдыз (Новелла)
  • Лифтта (Хикәя)
  • Сөйгәнемнең исеме сиринә (Новелла)
  • Җир астындагы язмышлар (Хикәя)
  • Йорт иясе (Хикәя)
  • Гомер боҗрасы (Моңсу хикәя)
  • Кияү киче (Новелла)
  • Төнге күбәләк (Хикәя)
  • Шаһит (Хикәя)
  • Албастылар (хыялый кыйсса)
  • Оча торган кешеләр (бәян)
  • Язмышның туган көне (Повесть)
  • Җанбалык (Повесть)
  • Бөкре (Бәян)
  • Шартлау (Повесть)
  • Табылдык хатлар (Повесть)
  • Тимерче (Кыйсса)
  • Аллалар кайда яши? (Бәян)
  • Бала хакы (Бәян)
  • Сагышың булса, суга сал (Повесть)
  • Эт елы (Бәян)
  • Соңгы сугыш (Бәян)
  • Әткәйнең сугыш көндәлеге (Повесть-хатирә)
  • Җанбалык (Повесть)
  • Күрәзә (Повесть)
  • Фәрештә (Повесть)
  • Мөсәллим карт догалары (Хикәя)
  • Гөлләр дә елый (Хикәя)
  • Күңел күзең күрәме? (Хикәя)
  • Артист (Хикәя)
  • 1 нче июнь (Новелла)
  • Авылдаш (Хикәя)
  • Алтын кыйссасы (Хикәя)
  • Бүреләр һәм Иоһанн Себастьян Бах (Хикәя)
  • Балта остасы (Новелла)
  • Бәхет юлда яши (Хикәя)
  • Булат нигә йокламый? (Моңсу хикәя)
  • Ана сүзе (Хикәя)
  • Исемең ничек, Гадел? (Повесть)
  • Тозлы яңгыр (Гыйбрәтле кыйсса)
  • Хак (Бәян)
  • Әрем исе (Хикәя)
  • Гомер эзләү (Новелла)




  • ← назад   ↑ наверх