• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Галиаскар Камал

  • «Бәдэвам» китабы (шигырьләр)
  • Беренче театр (комедия)
  • Кайниш (пьеса)
  • Банкрот (пьеса)
  • Безнең шәһәрнең серләре (пьеса)

  • Галиәсгар Камалның тормыш юлы һәм иҗаты
  • Татар әдәбияты классигы, атаклы драматург, публицист һәм күренекле җәмәгать эшлеклесе Галиәсгар Камал (Галиәсгар Галиәкбәр улы Камалетдинов) 1879 елның 6 январенда (искечә — 1878 елның 25 декабрендә) Казанда вак һөнәрче — мехчы гаиләсендә туа. Сабый вакытын әнисенең туган авылы Түбән Масрада (хәзер, Арча районына керә) бабалары тәрбиясендә уздыра. Алты яшьләренә җиткәч, шунда мәктәпкә йөри башлый, аннары, Казанга кайтып, укуын иске тәртиптәге «Госмания» һәм «Халидия» мәдрәсәләрендә дәвам иттерә. 1893—1900 елларда шул заманның алдынгы мәдрәсәләреннән саналган «Мөхәммәдия»дә укый, бер үк вакытта өч класслы русча мәктәптә башлангыч белем ала.

    Мәдрәсәдә укыган елларында Г. Камал әдәбият һәм театр сәнгате белән кызыксына башлый: рус театрында барган спектакльләргә яратып йөри, сәхнә өчен язылган китапларны мавыгып укый һәм үз чорының татар әдәбияты белән якыннан таныша. Ниһаять, аның үзендә дә иҗат дәрте уянып, 1898 елда ул үзенең «Бәхетсез егет» (беренче варианты) дигән тәүге драмасын яза. Күп тә үтми, икенчесе дә языла («Өч бәдбәхет»). Бу ике әсәр һәм шул чорда Г. Камал тарафыннан тәрҗемә ителгән «Кызганыч бала» драмасы (прогрессив төрек язучысы Намикъ Кәмал әсәре) 1900 елда Казанда аерым китаплар булып басылып чыга.

    «Мөхәммәдия» мәдрәсәсен тәмамлагач, Г. Камал, халык арасында аң-белем таратуга булышлык итү максаты белән, 1901 елда «Мәгариф көтебханәсе» исемендә китап бастыру һәм сату ширкәте оештыра һәм 1905 елгы революция көннәренә кадәр бу ширкәтнең эшенә җитәкчелек итә.

    1905 ел революциясе Г. Камалның культура өлкәсендәге эшчәнлеге һәм әдәби иҗаты киңәюгә зур этәргеч була. 1905 елның октябреннән ул Казанда чыга башлаган беренче татарча газета «Казан мөхбире»ндә эшли башлый, ләкин бераздан, хуҗа-наширләрнең матбугат өлкәсендәге тоткан юлы, карашлары белән килешмичә, аннан китәргә мәҗбүр була һәм 1906 елның февралендә демократик юнәлештәге «Азат» газетасына күчә, аның фактик редакторы була. Шул ук елның июнендә бу газетаның исеме «Азат халык» дип үзгәртелеп, ул бөтенләй Г. Камал наширлегендә һәм редакторлыгында чыга башлый. Ләкин «Азат халык»ның гомере озын булмый: унбиш саны чыккач, социалистик-демократик эчтәлектәге мәкаләләр бастырганы өчен, газета туктатыла, редакторы Г. Камал судка бирелеп, йөз сум штраф түләргә хөкем ителә. Г. Камалның шуннан соңгы журналистлык хезмәте башлыча «Йолдыз» газетасы белән бәйле: вакытлыча китеп торуларны исәпләмәгәндә, ул анда 1917 елның октябренә кадәр ашли. 1908 — 1909 елларда ул шулай ук, Г. Тукай белән бергә, революцион-демократик эчтәлекле «Яшен» исемле көлке журналы чыгара. Г. Камал, бу журналның нашире, рәсми редакторы булу өстенә, анда күп санлы мәкалә, шигырьләре һәм карикатуралары белән дә актив катнаша.

    Бу чорда Г. Камалның драматургия өлкәсендәге иҗат активлыгы һәм татар театры сәнгатен тудыру юлындагы иҗтимагый һәм практик эшчәнлеге аеруча игътибарга лаек. 1906 елның 22 декабрендә «Гыйшык бәласе» һәм Г. Камалның тәрҗемә әсәре «Кызганыч бала» пьесалары буенча Казанда беренче мәртәбә ачык спектакль уйнала. Әдипнең якыннан катнашы һәм практик ярдәме белән оештырылган шушы ачык спектакль уйналу көне татар культурасы тарихына татар профессиональ театрының туу датасы булып теркәлә. Профессиональ театр туу Г. Камалның иҗат дәртен бермә-бер арттырып җибәрә. 1907 — 1912 еллар арасында ул үзенең иң көчле, сәнгатьчә иң камил сәхнә әсәрләрен яза. «Бәхетсез егет» (икенче варианты, 1907), «Беренче театр» (1908), «Бүләк өчен» (1909), «Уйнаш» («Өч бәдбәхет»нең үзгәртелгән варианты, 1910), «Банкрот» (1911), «Безнең шәһәрнең серләре» (1911), «Дәҗҗал» (1912), «Каениш» (1912) —революциягә кадәрге татар тормышының төрле якларын чагылдырган һәм үткен, үзенчәлекле сатира чаралары белән буржуаз җәмгыять тәртипләрен, мещанлыкны тәнкыйть иткән бу драма һәм комедияләр әдипнең үз иҗатында гына түгел, гомумән татар драматургиясе тарихында иң бөек нокталарны билгеләүче әсәрләрдән саналалар.

    Г. Камалның бу чор әдәби тәнкыйть һәм публицистика өлкәсендәге иҗаты да бай эчтәлек һәм актуальлеге белән аерылып тора. 1905 — 1915 еллар арасында әдип «Казан мөхбире», «Азат», «Азат халык», «Әльислах» һәм бигрәк та «Йолдыз» газеталары битләрендә иҗтимагый тормышның һәм әдәби хәрәкәтнең, театр сәнгатенең төрле мәсьәләләренә багышланган йөзләрчә публицистик, тәнкыйть мәкаләләре, рецензияләр, фельетоннар бастыра. Аларда да әдип, сәхнә әсәрләрендәге кебек үк, үткен күзле политик, тынгысыз тәнкыйтьче һәм үз халкының мәнфәгате, культура үсеше өчен ихлас кайгыртучы гражданин буларак күз алдына килеп баса.

    1914-1917 еллар арасында Г. Камал, газетадагы журналистлык эшеннән тыш, рус һәм дөнья әдәбиятыннан татар теленә шактый гына сәхнә әсәрләре тәржемә итә. Алар арасында А. Н. Островскийның «Гроза» (1914), француз драматургы Мольерның «Саран» (1914) һәм «Ирексездән табиб» (1916), Й. В. Гогольнең «Ревизор» (1916), төрек драматургы Г. Хәмиднең «Һинд кызы» (1917) әсәрләрен күрсәтеп үтәргә мөмкин. Бу тәрҗемә пьесалар шул еллардагы театр сәхнәләрендә кат-кат уйналып, татар милли театр сәнгатенең үсешенә, формалашуына уңай йогынты ясыйлар.

    Бөек Октябрь революциясен Г. Камал зур канәгатьлек һәм иҗади активлык белән каршылый. Совет властеның беренче көннәреннән үк ул татар совет көндәлек матбугатында хезмәт итә башлый һәм «Эш», «Эшче», «Кызыл жөрәшче» газеталары битләрендә гражданнар сугышы чорының төрле актуаль темаларына багышланган күп санлы политик, сатирик шигырьләрен — атаклы декламацияләрен бастыра. Халык авыз иҗатына ияреп яисә борынгы дини поэзия әсәрләренә пародия рәвешендә язылган бу декламацияләр яңа тормыш тәртипләрен ныгытуда һәм яшь совет иленең дошманнарына каршы халык массаларын оештыруда зур агитацион, тәрбия хезмәтен үтиләр. Соңыннан (1921 елда) алар, бергә тупланып, «Декламацияләр» исеме белән аерым «китап булып басылып чыгалар.

    Искелеккә каршы көрәш, яңалыкны раслау темасы Г. Камалның егерменче елларда һәм утызынчы еллар башында иҗат иткән «Тәкый гаҗәб, яки Ахыры заман», «Могҗиза», «Ысул кадимче», «Җантаһир белән Җанзөһрә» жебек сатирик комедияләренең һәм «Хафизәләм иркәм» (1921—1922), «Күзсез мастерлар» (1930), «Өч тормыш» (1930) кебек пьесаларының да төп идея эчтәлеген тәшкил итә. Шушы ук фикерне драматургның производство темаларына багышланган кечкенә күләмле эстрада әсәрләренә карата да әйтергә мөмкин.

    1923 елда Г. Камалга, иҗат эшчәнлегенең егерме биш еллык бәйрәме уңае белән, Хезмәт Батыры дигән, ә 1926 елда, татар театрының егерме еллыгында, Татарстанның халык драматургы дигән мактаулы исемнәр бирелә. Галиәсгар Камал 1933 елның 16 июнендә вафат була. Ул Казанның М. Горький исемендәге Үзәк культура паркындагы туганнар каберлегенә күмелгән. .

    Чыганак: Даутов, Р.Н., Нуруллина, Н.Б. Совет Татарстаны язучылары / Р.Н. Даутов, Н.Б. Нуруллина. – Казан: Татар.кит.нәшр., 1986. - 639 б.


    Камал, Галиасгар (6.1.1879—8.VI. 1933) — татарский драматург, общественный и театральный деятель. Родоначальник новой татарской драматургии, один из основателей татарского театра. Родился в Казани, в семье кустаря, учился в медресе, занимался самообразованием, знал многие языки. Уже в первой своей пьесе «Несчастный юноша» (1898) обнаружил интерес к социальным вопросам, выразил просветительские идеи. Демократические устремления Камала чётко обнаружились в годы революции 1905—07. Он создал газеты «Азат» («Свобода», 1906), «Азат халык» («Свободный народ»), вместе с народным поэтом Г. Тукаем сатирический журнал «Молния» (1908).

    Одновременно Камал активно участвует в создании татарского национального театра, который 22 декабря 1906г. показал свой первый публичный спектакль. Его пьесы, отличающиеся глубоким реализмом, жизненностью и современностью конфликта, мастерством лепки характеров, составили основу репертуара дореволюционных татарских театров.

    Уже в первых пьесах Камал подвергает критике невежество и темноту («Несчастный юноша»), утверждает демократические идеи. Иллюзии о всесилии просвещения в переустройстве общества скоро сменяются резко отрицательным отношением к существующему строю. Камал обращается к сатирической комедии, выводит на сцену галерею сатирических образов, олицетворяющих старый, ненавистный ему мир, часто показывая в пьесах подлинные события.

    Так, в комедии «Первое представление» (1908) воссоздан провал татарских реакционеров, боровшихся против создания национального театра. Имя Хамза-бая, главного героя пьесы, стало олицетворением всего старого, уходящего. В «Тайнах нищего народа» (1912) Камал развенчивает так называемые благотворительные общества, срывает маски с прислужников царизма, лицемерно выдающих себя за благодетелей народа. В «Банкроте» (1912) разоблачает миф о возможности честного обогащении, которое упорно пропагандировали идеологи буржуазии.

    На реалистической драматургии Камала выросло несколько поколений татарских артистов и режиссёров: Г. Кариев, 3. Султанов, Г. Болгарская, К. Шамиль, Ф. Ильская, X. Абжалилов.

    Камал и его единомышленники в театре понимали, что для развития национального сценического искусства и воспитания своего зрителя необходимо широкое использование произведений мировой классики. Поэтому Камал обратился к переводческой деятельности. Им были переведены пьесы Гоголя, Островского, Горького, Мольера, Лопе де Вега и др.

    Значительна роль Камала в формировании национального театр, эстетики. Своими многочисленными статьями, рецензиями на спектакли и пьесы и практическими советами он способствовал становлению реализма в татарском театре.

    Высокие гражданские качества Камала ярко раскрылись в период Октября и гражданской войны. Восторженно приняв революцию, он целиком отдался делу создания советской национальной культуры, писал злободневные стихи, инсценировки. В период гражданской войны Камал вступил в Красноармейскую татарскую труппу в качестве рядового бойца - артиста.

    Камалу принадлежит одна из первых пьес о советской действительности «Милая Хафиза» (1921) — о благотворном влиянии народной революции на развитие новых человеческих отношений.

    Камалу было присвоено звание народного драматурга (1926), имя Камала носит Татарский государственный академический театр в Казани (1939). Пьесы его постоянно сохраняются в репертуаре советских татарских театров.

    Источник: Театральная энциклопедия. Т.2.- М.,1963.- 1211c.

    Галиаскар Камал (Галиаскар Галиакбарович Камалетдинов (Галиәсгар Галиәкбәр улы Камалетдинов)) 25 декабря 1878 года — 8 июня 1933 года
    татарский писатель, драматург, общественный и театральный деятель.




    ← назад   ↑ наверх