• История -Публицистика -Психология -Религия -Тюркология -Фантастика -Поэзия -Юмор -Детям                 -Список авторов -Добавить книгу
  • Константин Пензев

    Хемингуэй. Эпиграфы для глав

    Мусульманские праздники

    Тайны татарского народа


  • Полный список авторов

  • Популярные авторы:
  • Абдулла Алиш
  • Абдрахман Абсалямов
  • Абрар Каримулин
  • Адель Кутуй
  • Амирхан Еники
  • Атилла Расих
  • Ахмет Дусайлы
  • Аяз Гилязов
  • Баки Урманче
  • Батулла
  • Вахит Имамов
  • Вахит Юныс
  • Габдулла Тукай
  • Галимжан Ибрагимов
  • Галимъян Гильманов
  • Гаяз Исхаки
  • Гумер Баширов
  • Гумер Тулумбай
  • Дердменд
  • Диас Валеев
  • Заки Зайнуллин
  • Заки Нури
  • Захид Махмуди
  • Захир Бигиев
  • Зульфат
  • Ибрагим Гази
  • Ибрагим Йосфи
  • Ибрагим Нуруллин
  • Ибрагим Салахов
  • Кави Нажми
  • Карим Тинчурин
  • Каюм Насыри
  • Кул Гали
  • Кул Шариф
  • Лев Гумилёв
  • Локман-Хаким Таналин
  • Лябиб Лерон
  • Магсум Хужин
  • Мажит Гафури
  • Марат Кабиров
  • Марс Шабаев
  • Миргазыян Юныс
  • Мирсай Амир
  • Мурад Аджи
  • Муса Джалиль
  • Мустай Карим
  • Мухаммат Магдиев
  • Наби Даули
  • Нажип Думави
  • Наки Исанбет
  • Ногмани
  • Нур Баян
  • Нурихан Фаттах
  • Нурулла Гариф
  • Олжас Сулейменов
  • Равиль Файзуллин
  • Разиль Валиев
  • Рамиль Гарифуллин
  • Рауль Мир-Хайдаров
  • Рафаэль Мустафин
  • Ренат Харис
  • Риза Бариев
  • Ризаэддин Фахретдин
  • Римзиль Валеев
  • Ринат Мухамадиев
  • Ркаил Зайдулла
  • Роберт Миннуллин
  • Рустем Кутуй
  • Сагит Сунчелей
  • Садри Джалал
  • Садри Максуди
  • Салих Баттал
  • Сибгат Хаким
  • Тухват Ченекай
  • Умми Камал
  • Файзерахман Хайбуллин
  • Фанис Яруллин
  • Фарит Яхин
  • Фатих Амирхан
  • Фатих Урманче
  • Фатых Хусни
  • Хабра Рахман
  • Хади Атласи
  • Хади Такташ
  • Хасан Сарьян
  • Хасан Туфан
  • Ходжа Насретдин
  • Шайхи Маннур
  • Шамиль Мингазов
  • Шамиль Усманов
  • Шариф Камал
  • Шаукат Галиев
  • Шихабетдин Марджани
  • Юсуф Баласагуни




  • Дәрдмәнд

    ШИГЫРЬЛӘР

    КАЛӘМГӘ ХИТАП

    Каләм! Калбеңдә ни сер бар, гаян ит(1),
    Килеп кичмсшлэр пхвален бәян ит(2).
    Түгеп күз яшьләреңне бу кәгазьгә,
    Ни моңлы уйларың бар — сөйлә безгә!

    Бабалар кабере янында күңел зар,
    Аталар рухының армандасы (3) бар...
    Кара туфрак тулы мазлум нидасы(4),
    Алар кемдер?.. Алар кемнәр фидасы (5)?..

    Каләм! Калбеңдә ни сер бар, гаян ит,
    Килеп кичмешләр әхвәлен бәян ит.
    Түгеп күз яшьләреңне бу кәгазьгә,
    Ни моңлы уйларың бар — сөйлә безгә!

    1906

    1 Гаян ит — мәгълүм ит, ачып сал.
    2 Әхвалеп бәян ит—хәлләрен сөйләп, хикәя итеп бир.
    3 Армандасы — үкенечле өмете — теләге.
    4 Мазлум нидасы — кыерсытылган, җәберләнгәннәр тавышы,
    5 Фидасы —- корбаны.

    ҮТКӘН КӨННӘР

    И кая ул көнки бездә
    Шәп торулар бар иде;
    Әмма дошманнарда гамьнәр (1),
    Эч пошулар бар иде.

    Бер заман чыгар идек без
    Кырга дус-ишләр илә,
    Анда уеннар, көлүләр,
    Сикерүләр бар иде.

    һәй, гомерләр... үтте китте...
    Кая китте ул заман!
    Кая ул шәп һае-һулар!(2)

    Гефтегүләр (3) бар иде!.,

    Бер вакыт бунча рәхимсез
    Дәгел иде кызлары,
    Анда туташларда ымнар,
    Күз кысулар бар иде.

    Ничә еллар үтте, әмма
    Күрмәдек кызлар йөзен,
    Янымызда әүвәле
    Кандай сылулар бар иде.

    Шигърене күргәч Закирең (4),
    Диде өлкәннәр дә — һай!
    «Яшь чагында бездә һәм
    Андый йөрүләр бар иде».

    1 Гамь — кайгы, бу урында көнләшү мәгънәсендә килә,
    2 һае-һулар — шау-гөр килеп шатланулар.
    3 Гефтегүләр — әңгәмәләшүләр,
    4 Закирең— Закирнең, язучының үзенә кайтарып әйтүе

    1903

    ТАЛ ЧЫБЫК

    (Ислах(1) сораган шәкертләргә тартамын)

    Ничөн суга сузыласың,
    Тал чыбыккай, интегеп;
    Ялварасын, борыласың,
    Тилмерәсең, өзеләсең
    Аккан суга күз тегеп.

    ***
    Япракларың кылтырый...
    Эчеп канасың (2) килә!
    йөгерә, кача су чылтырый,
    Кояш нурында елтырый
    һәм кача ул һәм көлә!

    (Тәрҗемә.)

    1 Ислах — реформа, уку-укытуны яңарту,
    2 Канасың — туясың.

    1906

    ЯЗ ЧӘЧӘГЕ (1)

    (Мәдрәсәм Мөхәммәдиягә тартыладыр)

    Килер-килмәс борын гөрләп матур яз,
    Ничек бөкдең умырзая җилекне.
    Исәр-исмәс икән таңда җил,
    Ничөн кызганмадың, түктең гөлеңне?

    1906

    1 1906 елның 22 мартында «Вакыт» газетасының
    8 иче санында, ягъни «Тал чыбык» шигыре белән бер
    ук санда басыла. «Тал чыбык» шигыре «ислах сораган
    шәкертләргә» гомумән багышланган булса, бу соңгы
    «Яз чәчәге» шигыре Мөхәммәдия мәдрәсәсенә багыш-
    ланган, һәм ул да шул еллардагы уку-укыту эшләренең
    торышың курсәту булса кирәк.

    КИЧӘ КҮР, ИРКӘМ...

    Кичә күр, иркәм, нидер иткәннәрем,
    Гамь заманында (1) яман әйткәннәрем.
    Күргәнең миннән яфаларны оныт—
    Әйдәмә яд(2), ул хафаларны оныт!
    Әмма шул көннәрне, кем, булган иде,
    Гыйшык илән моңлы күңел тулган иде.
    Уйнашыр, уйнар идек без мәңгү шад,
    Шул заманнарны онытма, әйлә яд!

    1 Гамь заманында — кайгылы чагымда.
    2 Әйләмә яд — искә төшермә, телгә алма.

    1906

    КЫЙТГА

    һөҗүм иткән фәләк (1) җир-җир (2) корып дам (3)..
    Ишет милләтнең ул фөрьяд(4) вә зарын!
    Сине бер хам тимер(5) зан кылган ул хам(6)...
    Чыгар кындан каләм — тел зөлфикарын(7)!

    1 Фәләк — тәкъдир, язмыш.
    2 Җир-җир — һәр җиргә.
    3 Корып дам — ау, тозак корып.
    4 Фөрьяд — елау-сыктау тавышы.
    5 Хам тимер — эшләнмәгән чи тимер.
    6 Зан кылган ул хам —> дип исәпләгән ул үзе хам дигән мәгънәдә.
    7 Тел зөлфикарын — тел кылычын.

    1906

    ЯНГЫР

    Көн кызды, кызды һава монарланып (1),
    Сагымлап(2) кыр белән дала чобарланып.
    һава тымык—гшылт итми!.. Кысылды тын:
    Ядгыр көтә җирнең йөзе комарланып(3)...
    Күренде күк йөзендә кара болыт,
    Болганып гайрәт белән ужарланып (4),
    йөгертеп өермәләр, истереп җил
    Ачулы Килә атылып, йомарланып...
    Ялт! итте яз кылычы кыеп күкне,
    Бушанды күк — яңгырны коеп түкте.
    Күк селкенеп украна(5), җир сыгыла,
    Нәдер итеп ходаемга халык сыгына.
    Мал чулашьш (6) уртага алып балаларын,
    Баш ияләр куеп арка җил агына.
    Күк ярылып чатырдый, тау шаңгырый,
    Шифалы ява коеп яз яңгыры,
    Җан-җәнлек су тавышы тулды җиһан,
    Шаулый-гөрли җирнең йөзе, күк яңгырый.

    1906

    1 Монарланып — һаваның куерып, зәңгәрләнеп һәм ерактан болыт төсле булып күренүе.
    2 С агымлап — куерып, мираҗланьш, буланып.
    3 Комарланып —сусап, зарыгып мәгънәсендә.
    4 Ужарланып — котырынып.
    5 Украна — ыңгыраша. Борынгы үзбәк телендә ат кешнәвен аңлата.
    6 Чулашып — куркышып,

    КЫЙТГА

    Ятимнәр күңелене кырдың, җимердең,
    Көчең җитсә, бу зиндан ишеген ват-
    Туган, алдауда мин синнән калышмам.
    Күрим сине, я бу солдатны алдат!

    1906

    УРАМ ЕГЕТЛӘРЕНӘ...

    Чамасы, гыйльме шәп матур егетнең,
    Кай эчке — кайда барыннан хәбәрдар.

    Эчеңдәген белә шеша тышыннан —
    Өнәр бар ирдә, бакчы; зур өнәр бар!

    1906

    КЫШКЫ ТӨН

    (Пушкиннан)

    Буран өермә бөтерәдер,
    Уйный, кар җирдән ала:
    Я җанварлардай үкерәдер,
    Я егълый гүя бала.
    Я бер крыша ябучыдай
    Түбә саламын чәчә,
    Я кич калган бер юлчыдай,
    Тәрәзә капкачын эчә.

    Бу искергән алачыгым
    һәм караңгы, һәм төссез,
    Нишләп утырасың, карчыгым,
    Тәрәзә төбендә сүзсез?
    Юкса буран улавыннан
    Ялыкуыңмы, әбкәем,
    Я орчыгың шулавына
    Талыктыңмы, әбкәем.

    Кил эчәек бергә, килче,
    И яшь чагым юлдашы,
    Кил эчәек, килче-килче,
    Китсен күңел сагышы!

    Җырла миңа — бер ковд ничек
    Чит илләрдә гомер иткән;
    Җырла шуны — бер кыз ничек
    Иртәнчәк суга киткән.

    Буран өермә бөтерәдер,
    Уйный, кар җирдән ала:
    Я җанвардай үкерәдер,
    Я егълый гүя бала.
    Кил эчәек бергә, килче,
    И яшь чагым юлдашы,
    Кил эчәек, килче-килче,
    Китсен күңел сагышы.

    1907





    ← назад   ↑ наверх